Bugün şarap dünyasıyla ilişkisi yalnızca bir kadeh şarap içmekten ibaret olan bir şarap severe bile Bordo deseniz, muhtemelen daha önceden duyduğu bir kavram olduğunu sezersiniz. En azından gücü o denli etkili olmuştur ki Türkçede şarabın rengiyle özdeşleşen koyu kırmızı renge adını vermiştir.

Bordeaux’yu bir marka haline getiren süreç yakından bakmaya değen, renkli bir tarihçeyle ortaya çıkmıştır. Bizim bu hafta için WAYANA Bülten’de yer vermeyi düşündüğümüz haber aslında Bordeaux bölgesinde gözlenen modernizasyon üzerineydi. Ama bugün modernize etmek üzere yola çıkılan Bordeaux bölgesinin tarihçesi, zaten uygulanan modernizasyon çabalarıyla bugünkü marka değerine ulaşmıştı. Biz de yazımızın içeriğini buna göre revize ettik. Bordeaux’nun asırlar boyunca devam eden modernleşme çalışmalarının geçmişine göz atmak ve dünyanın en çok bilinen harman şarabına adını veren bölgenin nasıl değişimlerle bugüne geldiğini iki bölümlü bir yazı olarak düzenledik.

Bu hafta sizlerle birlikte Bordeaux’nun henüz Bordeaux markasıyla bütünleşmeden önceki halinden başlayarak günümüze doğru bir yolculuğa çıkacağız.

Bordeaux Bölgesinde Bağcılığın Ortaya Çıkışı

Şarap tarihine Anadolu’dan bakan bizler için Fransız üzümlerinde Anadolu izleri aramak elbette heyecan verici. Bu izleri Fransa’nın güney sahillerinde somut olarak görüp heyecanlandığımızı daha önceki yazılarımızın birinde sizinle paylaşmıştık. Ama bu bulguyu bir hipoteze çevirip Bordeaux’ya uzatmak mümkün değil. Çünkü Roma döneminde bağcılıkla buluşan bu bölgenin artık dünyaca bilinen üzümlerinin atası, okyanus iklimiyle uyumlu vahşi ve yerel bir asma çeşidi olan Biturica asmasıydı.

Romalılardan sonra bağcılık devam etti. Ama 1152 yılında Bordeaux’nun kaderini değiştiren bir izdivaç gerçekleşti: Aquitaine Düşesi Eleanor, İngiltere Kralı II. Henry ile evlendi. Bu evlilik bölgenin kaderini değiştirdi ve Bordeaux adeta bir gecede İngiliz pazarının ana şarap tedarikçisi oluverdi. İngilizlerin “Claret” olarak adlandırdıkları hafif, taze kırmızı şarap, izleyen yüzyıllar boyunca devam edecek bir hegemonyanın ve bölgenin zenginliğine zenginlik katan en değerli metalardan birisi oldu.

Bataklığın Kurutulması ve Sol Yaka-Médoc

1600’lere gelinceye kadar Bordeaux bölgesinin bugün en gözde bölümü olan ve şarap dünyasında Sol Yaka olarak bilinen Médoc bataklıktan ibaretti. Mühendislik dehasına sahip Hollandalılar bataklık sularını tahliye edip zemindeki çakıllı toprağı ortaya çıkarınca, Bordeaux bölgesinin bugün dünyanın en çok tanınan Cabernet Sauvignon üzümü, ideal yuvasına kavuşmuş oldu. Bu değişimlere bilimsel gelişmeler de farklı bir ivme kattı. Bir başka yazı dizimizde ele aldığımız şarabın yıllanmasının arkasındaki gizin çözülmesi ve cam teknolojisindeki gelişmelerle şişe yapımının kolaylaşmasıyla Bordeaux gücüne güç kattı.

1855 Sınıflandırması ve Lüksün Kurumsallaşması

Bu kazandığı ivmeyle dünya şarapçılığındaki konumunu perçinleyen Bordeaux’ya Fransa İmparatoru III. Napoleon, 1855 Paris Expo için en iyi şarapları listeleme görevi verdi. Dahiyane bir ticari uygulama olan 1855 Bordeaux Sınıflandırması, Fransız şatolarını piyasa fiyatları ve itibarlarına göre beş kademeye ayırdı. Bu kademeleri “cru” adıyla tanıyoruz. Bu sistem o kadar başarılı oldu ki 170 yıldır hâlâ bütün gücüyle ayakta kalmayı sürdürüyor.

1936: AOC Sistemi ve Sınırların Çizilmesi

Bordeaux’nun yasal zırh kuşanmasıysa 1936 yılında gerçekleşti. Hayata geçirilen AOC (Appellation d’Origine Contrôlée) sistemiyle, hangi alt bölgede (terroir) hangi üzümlerin yetişebileceği, üretim miktarları ve teknikleri en katı kurallarla belirlendi. Coğrafi tescil, kalitenin ve değişmezliğin garantisi haline geldi.

Birinci Bölüm İçin Son Söz

Gördüğünüz gibi Bordeaux’nun 1936 yılına kadar yaşamış olduğu değişimlerde, zamana yayılan modernizasyonlar sürecin hep bir parçası olmuş. Siyasi bir izdivaçla ateşlenen bölgesel değişim, daha sonra Hollandalıların katkısıyla yapısal, İngilizlerin katkısıyla yaşlandırma teknikleri ve cam şişelerde saklama uygulamalarıyla teknolojik modernizasyonu benimsemiş. Ticari bir ileri görüşlülükle hazırlanan 1855 Sınıflandırması ve 1936 Apelasyon uygulamasıyla Bordeaux, bir altın madeni konumunu elde etmiş.

Önümüzdeki hafta bu modernizasyonun yeni perdesini ele alacağız.