Anadolu’nun asma zenginliğini anlata anlata bitiremiyoruz, biliyorsunuz. Görünen o ki bitiremeyeceğiz de. Çünkü hiçbir sene yok ki o zamana kadar farkında bile olmadığımız yepyeni üzümlerle ve o üzümlerden yapılan şaraplarla karşılaşmayalım. (Burada bir ekleme yapalım: Sanki Trakya’nın hiç önemi yokmuş gibi bir hava oluyor Anadolu’dan bahsedince. Bizim kullanımımızda Anadolu, Trakya’yı da içeriyor. Trakyalı dostlar, aksini düşünmesin lütfen.)

Anadolu, bağcılığın ve şarap kültürünün doğduğu topraklar olmasına rağmen, yüzlerce endemik ve yerli üzüm çeşidimiz uzun yıllar boyunca unutulmaya yüz tuttu. Ancak son yıllarda vizyoner üreticilerin, yerel bağcılığın peşine düşen profesyonellerin ve kaybolmaya yüz tutmuş asmaların peşine düşen üzüm avcılarının gayretleriyle, bu kadim miras yeniden canlanıyor.

Geçtiğimiz günlerde düzenlenen ve Türk şarapçılık tarihi için referans sayılabilecek WAYANA’nın ev sahipliğindeki bir tadımda, ilk kez ticari şarap olarak işlenen 11 nadir üzüm çeşidi şarap tutkunlarıyla buluştu. “Sonradan hatırlananlar” diyebileceğimiz bu nadide üzümler, Anadolu’nun koku ve tat hafızasını geleceğe taşıyor.

İşte bağcılık literatürüne ve kadehlere ilk kez ticari olarak kaydolunmuş, keşfedilmeyi bekleyen 11 nadir Anadolu üzümü:

Beyaz Şaraplık Nadir Anadolu Üzümleri

Amber

Adını muhtemelen renginden veya sunduğu zengin aromatik profilden alan Amber, Datça yöresindeki üreticimiz Datça Winery tarafından fark edilmiş. Üzümün yapısal özelliklerini dikkate alarak ilâve maya kullanmadan natürel işlenenüzümün ilk tespitlerde özgün örnek olduğu kayıtlara girmiş. Üzümün tescil süreci devam ediyor.

Dişi Mercan

Merzifon yöresini Merzifonkarası ile birlikte temsil eden Dişi Mercan üzümünün adındaki dişi, ister istemez insanın dikkatini çekiyor. Üretim ekibine sorduğumuzda ayrıca Erkek Mercan diye isimlendirilen bir akrabası olduğunu öğrendik. Ancak bu durumun evcilleştirilmiş üzümlerde seyrek rastlanan iki ayrı cinsiyetten mi ileri geldiğini doğrulayamadık, öğrenince paylaşacağız.

Dişi Mercan, 2024 yılında ilk kez hasat edildi. Parmakla sayılacak kadar az şişelenebilmişti. Sırada 2025 rekoltesi var. İlk rekoltesi canlı asiti ve lezzetiyle bizi çok memnun etmişti. İzleyen rekolteleri merakla bekliyoruz. Üreticimiz Vineyard 502.

Likya Işığı

İlk kez 2024 rekoltesiyle bizimle buluşan Likya Işığı heyecan verici bir performansa sahip. Yerel beyaz şaraplık üzümler arasında uluslararası camiada en çok rağbet gören Sauvignon Blanc’a kafa tutabilecek potansiyele sahip. Hemen ekleyelim: Sauvignon Blanc en az 500 yıldır şarabı yapılan bir üzüm. Üreticilerin elinde biriken muazzam bir deneyim olduğunu unutmayalım. Dileriz Likya Işığı üzümünün de ömrü ve bahtı o kadar uzun olur. Likya Işığı adını bölgeden ve üretici firma Likya Şarapları’ndan alıyor.

Müşküle

Müşküle, pek çoğumuzun tazeyken yediği ve tükettiği, dolayısıyla da bildiği bir üzüm. İznik yöresinin bu yerli üzümünün en önemli farklılıklarından birisi geççi, yani diğer üzümlerden daha sonra hasat edilmesi. Ancak Müşküle üzümü ilk kez şarap olarak işlendi. Bunu neye borçlu olduğumuzu biliyor musunuz? Neyse, biz söyleyelim.

İznik Konsili’nin toplanmasının 600. Yılında Papa’nın beklenen ziyaretinin verdiği motivasyon. Bu motivasyonla ortaya çıkan Müşküle şarabı Papa’ya kadar uzanabildi mi, bilmiyoruz. Ama üzümün temel özelliklerine bakınca şarap yapımı için uygun olduğu izlenimi veriyor. Bundan sonrası sabırla, her yıl yeni rekoltelerle geliştirmek. Müşküle üzümünden ilk kez yapılan beyaz şarabı Kastro Tireli üretti.

Kırmızı Şaraplık Nadir Anadolu Üzümleri

Aşıkara

Denizli’nin Buldan ilçesinin köylerinde varlığı farkına varılan Aşıkara üzümünden ilk çıkan yaklaşık 50 şişeden birisini Seyit Karagözoğlu bize de ulaştırmıştı. Bizi çok şaşırtan, hafif menekşe aromasını hissettiğimiz bir kırmızı şarap gelmişti karşımıza.

Miktarı çok artmamış olsa da yeni rekoltesi bizi memnun etmeye devam ediyor. Orta gövdeli, kırmızı şarap için canlı kabul edilebilecek şarabıyla dileriz Aşıkara bizi memnun etmeye önümüzdeki yıllarda da devam eder. Aşıkara üzümünü Paşaeli Şarapçılık işliyor.

Dimrit

Kapadokya bölgesinin üzümü Dimrit monosepaj işlenmese bile kupajlarda kendisine yer buluyor. Gelveri’nin 2011 rekolteli Dimrit şarabı, bizim ulaşabildiğimiz tek monosepaj örnek. 15 yaşında, üstelik Gelveri’nin üretim politikası gereği ilâve maya kullanılmadan natürel şarap olarak işlenmiş. Yeni rekoltelerin peşindeyiz, bulunca sizin de haberiniz olacak elbette.

Karamenüş

Varlığını Tekirdağ Bağcılık Araştırma Enstitüsü’nün çalışmalarından takip ettiğimiz Karamenüş, Malatya’nın Arapgir ilçesinin yerel çeşidi. İlk kez 2024 rekoltesiyle ticari örneğiyle buluştuğumuz Karamenüş, istikbal vaat eden kırmızı şaraplık üzümlerden birisi.

Karamenüş üzümünü yeni üreticilerin de yetiştirmeye başladıklarını duyuyoruz. Heyecanla farklı örnekleri ve yeni rekolteleri bekliyoruz. Karamenüş üzümünü Aydınlı üreticimiz Prodom işliyor.

Kızlankarası

Datça Winery bu ara çok çalışmış. Natürel olarak işledikleri Amber üzümünün yanı sıra kırmızı şaraplık iki üzüm daha kazandırdılar üzüm repertuvarımıza. Bunlardan birisi olan Kızlankarası üzümü yine Datça yöresinden. Kızlankarası üzümünün şarap olarak işlenmiş hali monosepaj değil. Bu yıl, ve şimdiki kararlarını korudukları sürece, co-ferment yöntemiyle Palamut üzümüyle birlikte işliyorlar.

Mecidiye

Manisa deyince aklımıza hemen Sultaniye üzümü gelir. Bu kez üretici Kastro Tireli’nin Mecidiye Köyü’nde bulduğu ve adını da köyden esinlenerek koydukları Mecidiye üzümü ve ondan yapılan kırmızı şarapla gündemimizde. Daha önce tank numunesini tatma fırsatımız olan Mecidiye, potansiyeli olan bir kırmızı şaraplık üzüm izlenimi bırakmıştı. Bakalım ilerleyen yıllarda nasıl örnekleriyle karşılaşacağız?

Palamut

Datça Winery’nin bölgedeki bulup sahip çıktığı bir başka üzüm Pamut olarak adlandırılmış. Neden? Çünkü bir meşe ağacına sarılıymış, meyvesi olan palamuttan esinlenerek bu adı koymuşlar. Anlayacağınız, denizdeki palamutla ilgisi yok. Yukarıdaki Kızlankarası üzümünde de olduğu gibi monosepaj örneği henüz yok.

Urlakarası

Urla Şarapçılık ve Urla Bağ Yolu’nun kurucusu Can Ortabaş’ın gayretleriyle ortaya çıkarılıp geliştirilen Urlakarası üzümünün adını, şimdiye kadar sembolik miktarda Urlakarası-Nero d’Avola kupajında yer aldığı için duymuşluğumuz var.. Ama ilk kez monosepaj örneğiyle tanışma fırsatımız oldu. Doğrusu beklediğimize de değdi.

Sonuç: Geleceğin Şarap Kültürü Yerel Mirasta Saklı

Bu 11 nadir üzümün ilk kez ticari şarap olarak işlenmesi, sadece bir tadım etkinliği değil; aynı zamanda Anadolu Şarabı(Anatolian Wine) kimliğinin küresel dünyada hak ettiği yere gelmesi için atılan adımlardan birisi.

WAYANA, ülkemizin sahip olduğu bu mirasın en güçlü destekçilerinden birisi. Bizim görevimiz büyük emeklerle ortaya çıkarılan bu üzümlerden yapılan şarapları ulaşabildiğimiz en geniş kitlelerle buluşturmak. Bunun için hem tadım etkinlikleri düzenliyoruz hem de şarap sever konuklarımıza ne zaman gelirlerse gelsinler, Türk şaraplarının tadımı hizmeti sunuyoruz.

Ülke olarak şarap konusunda geride kaldığımızı hepimiz biliyoruz. Bu açığı kapatmak için WAYANA olarak yapabileceğimiz her şeyi yapıyoruz. Nadir Üzümler gibi kırılgan bir başlık altında yer alan üzümlerin şaraplarını şarap severlerle buluşturduğumuz için gururluyuz.