Artık yılın son günlerindeyiz. Bu satırları 26 Aralık 2025 Perşembe günü kaleme alıyorum. Geride bıraktığımız bir yıl boyunca WAYANA’nın da bir parçası olduğu şarap sektöründe yaşadıklarımızın kaydını tutmak, gelecek yıllardaki kayıtlarla karşılaştırmak açısından önem taşıyor. Bu yazıyı olup bitenleri yakından takip eden bir küçük işletmenin gözlemleri gibi değerlendirin lütfen.

2025 Yılında Kısaca Dünya Şarap Sektöründe Yaşananlar

Şarap tüketimi ve satışları açısından son iki yıldır dünyada büyüyen bir pazar yok. Uzun yıllardır arz fazlasına sahip olan sektör yeni bir denge noktası arıyor. Bu denge noktasına yakın olduğumuzu gösteren işaretler henüz görünmüyor. Bu dengenin oluşmasını geciktiren bazı etkenler var 2025 yılı boyunca karşımıza çıkan. Bunların küresel özellikte olanlarını şöyle sıralayabiliriz:

• Tüketici Eğilimlerinde Değişim: Şarap dışında popülerleşen ürünlerin şarabı olumsuz etkilediğini görüyoruz. Bunun en başında kokteyl geliyor.
• Alkolü Düşük ve Alkolsüz Seçeneklere İlgi: Bira, cin gibi içkilerde örneklerini gördüğümüz alkolsüz veya düşük alkollü alternatiflere şarap sektörünün de giderek yükselen bir ilgi gösterdiği artık belirgin. Bu segment henüz niş konumunda olsa da en hızlı büyüme ivmesine sahip.
• Anti-Alkol Kampanyaları: Özellikle Kuzey Amerika’da yoğun bir alkol karşıtı lobi faaliyeti tırmanış eğiliminde. Geçmişinde “Prohibition” gibi tarihsel bir gerçeklik taşıyan Amerika, bu konuda başı çekiyor.
• Şarap Sektörünün Pazarlamada Durağanlaşması: Özellikle sektörün kendi içinde yoğun bir tartışma içine girdiği görülüyor. Değişimin gereğini savunanların önerdikleri bir yol haritası olmaması tartışmalardan olumlu sonuçlar elde edilmesini de zorlaştırıyor.
• Reklam Kısıtlamaları: Neredeyse bütün ülkelerde reklam konusunda kısıtlamalar var ve kısıtlamalar artış eğiliminde.
• Kârlılıkta Gözlenen Düşme Trendi: Özellikle küçük üreticiler ekonomik olarak sürdürebilecekleri kabul edilebilir kazancı elde etmekte zorlanıyorlar. İşi bırakanların sayısı artma eğiliminde.
• Trump Döneminin Gümrük Vergisi Uygulaması: En büyük şarap ithalatçısı ülkenin gümrük vergisi konusundaki inişli çıkışlı politikası, Avrupalı üreticileri çok etkiledi. Yılın sonuna doğru İngiltere’de yürürlüğe giren vergilerin de tüketimi etkilediği gözleniyor.

Gelelim Kendi Ülkemize

Türkiye, elbette dünyada olup bitenlerden etkileniyor. Ama hesaba katmamız gereken bizim ülkemize özgü başka sorunlar da var. Bunlara da kısaca bakalım:

• Reklâm ve Tanıtım Yasağı: 2013 yılında yayınlanan ve 2015’ten bu yana giderek ağırlaşan ve sertleşen bir reklam ve tanıtım yasağı var. Sermaye birikimi açısından zaten zayıf olan üreticiler ayrıca seslerini duyurabilecekleri iletişim kanallarından da mahrum kaldıkları için satışlarda çok zorlanıyorlar.
• Satın Alma Gücündeki Düşüş: Türkiye’nin faturasını ödediği yanlış ekonomik uygulamalar, en büyük darbeyi satın alma gücüne vurdu. Hızla fakirleşen geniş kitlelerin harcanabilir gelirleri düştü.
• Üretim Maliyetlerindeki Hızlı Yükseliş: Üretim maliyetlerinin çok hızla yükselmesi, şarap fiyatlarının göreceli yüksek kalmasına sebep oldu. Yurtiçi üretimin desteklenmemesi nedeniyle ithal ürünlerin cazibesi arttı. Yüksek alkollü içkilerin ithalatı lehine geliştirilen uygulamalar şarap kadar rakıyı da çok olumsuz etkiliyor.
• Teminat Uygulaması: Dünyada eşi benzeri olmayan ve şarap üreticilerinin geleceğe dönük vergi risklerini bertaraf etmeyi amaçlayan teminat uygulamasının küçük işletmeleri faaliyet dışına ittiği görülüyor. Anayasa Mahkemesi’nde bekleyen itirazların nasıl sonuçlanacağını önümüzdeki günlerde göreceğiz.

2025’te Pazarda Neler Gözledik?

WAYANA, 150’den çok üreticiyle iş birliği içinde. Bu geniş ilişki ağından edindiğimiz bilgiler ışığındaki tespitlerimizi aşağıda sıraladık:

• Üretici Sayısında Düşüş: Türkiye’de şarap üretimi yapan yaklaşık 200 işletme sayısının 160’a gerilediğini görüyoruz.
• Şarap Satışlarında Gerileme: Şarap üreticilerinin 2025 yılı satışlarının bir önceki yıla göre üçte bir oranında gerilediğini gözlüyoruz. Bu gerilemeyi dengelemek için üreticiler üretim miktarlarını düşürme yoluna gittiler.
• Bandrol Tedariki: Üreticilerin bandrol tedariki konusunda sıkıntılar yaşadıklarını görüyoruz. Bu da zaten zorlandıkları satış sürecini daha da ağırlaştırıyor.
• Desteksiz Yaşam: Devletin sektörel desteğinden mahrum olmaları, şarap üreticilerinin ihracat konusunda da kendi başlarına kalmalarına sebep oluyor. “Türk Şarabı” algısı yaratmaya dönük makro çalışma yapılmadığı için yabancı pazarlarda başarı elde etme şansı çok düşük.
• Haklı Olmayan Rekabet: Şarap şişe fiyatlarının başta ithal viski olmak üzere yüksek alkollü içkilerle rekabet edemeyecek hale gelmesinin şaşırtıcı sonuçlarını görüyoruz. Türkiye’nin Chivas Regal’in dünyadaki birinci ithalatçısı, Johnnie Walker’ın da üçüncü ithalatçısı olmasının ülkemiz için ne kadar talihsiz bir gerçek olduğu aşikâr olsa gerek.

2026 Yılından Ne Bekleyebiliriz?

• Türkiye, yanlış ekonomi politikası uygulamasından çıkmasının maliyetini vatandaşlarına yükleyerek yaralarını sarmaya devam ediyor. Harcama önceliklerinde daha düşük pay sahibi olmasına alıştığımız temel giderlerin (barınma, gıda ve eğitim başta olmak üzere) oranlarının yükselmesi, tüketicileri harcamalarını sıralama konusunda daha dikkatli olmaya itiyor.
• Alkollü ürünlerin üretimi, satışı ve tanıtımının yapılması konusunda bir iyileşme olma ihtimali yok.
• Şarap severlerin şarap fiyatlarının yüksekliği konusundaki yakınmalarının devam edeceğini tahmin etmek yanlış olmaz. Üreticilerin ekonomik sürdürülebilirlik konusunda ciddî riskleri var.
• Daha önceki yıllarda düzenlenen ve sektörün bir araya gelmesini sağlayan şarap etkinlikleri artık yapılamıyor. Az sayıda firmanın “Grand Tasting” gibi başlıklarla şarap profesyonellerine ulaşmaya çalıştıklarını görüyoruz. Bu, devam edecek.
• Öte yandan yepyeni üzümlerle şarap denemesi yapılması konusundaki gayret ve heyecan devam ediyor.
• Nadir de olsa yeni bir üreticinin ruhsat aldığını duyuyoruz.

Sözün Özü

Hiçbir şey sonsuza kadar kötüye gitmez. Elbette şarap sektörünün yönü de eninde sonunda yukarıya doğru dönecek. Ama sanki aşağıya doğru gideceğimiz daha yolumuz var gibi görünüyor.

Umarız nefesimiz kesilmeden bu süreyi geçirebiliriz.