Kadehimizdeki şarabın ses dalgalarıyla kurduğu o muazzam çapraz-modal bağı çözdüğümüz bu ikinci tadım serüveninde, ritmin ve temponun enolojik gücünü inceliyoruz. WAYANA 301 tadım etkinliğinde yer verdiğimiz deneysel müzik-şarap ilişkisinin değerlendirmesine devam ediyoruz. Aşağıdaki tabloda tadımda yer verdiğimiz şaraplar ve eşlik etmesi için seçtiğimiz müzik eserlerini görebilirsiniz. Yazının izleyen kısmında katılımcıların yaptıkları değerlendirmelerden çıkan sonuçları başlıklar halinde paylaşacağız.

Akustik Sinerji: Ritmik Temponun Damaktaki Hız Çarpanı

Müzik ve şarap ilişkisinin ikinci hayati bacağı, çalınan eserin sadece tınısal frekansları değil, aynı zamanda ritmik hızı, temposu (BPM – vuruş sayısı) ve karmaşıklık düzeyinin damaktaki sıvının tüketim ritmini ve kalıcılık algısını nasıl manipüle ettiğidir. Hızlı tempolu, ritmik ve agresif müzikler, sempatik sinir sistemimizi uyararak kalp atış hızımızı tırmandırır; bu durum şarabı ağzımızda daha kısa süre tutmamıza, dikey asiditeyi ve alkol sıcaklığını daha keskin hissetmemize yol açar. Ağır tempolu, akıcı ve narin legato geçişlere sahip yaylı orkestrasyonları veya caz tınıları ise; parasempatik sinir sistemini tetikleyerek bizi “yavaş zaman” boyutuna taşır. Bu akustik yavaşlıkta, şarap ağız boşluğumuzda (damakta) çok daha uzun süre kalır; bu da ısıl ve kimyasal temas süresini uzatarak şarabın o %1’lik derin aromatik uçucu bileşenlerini (esterleri) ve kompleks tanen polimerlerini tüm katmanlarıyla hissetmemizi sağlar.

Ortam Akustiği ve Gastronomik Deneyimin Bütünlüğü

WAYANA 301 tadımında gerçekleştirdiğimiz bu akustik deneyler, şarabın sadece mahzendeki enolojik başarısının değil; onun sunulduğu, paylaşıldığı ortamın akustik mimarisinin ve çalan melodilerin de gastronomik kalitede ne denli kurucu birer faktör olduğunu kanıtlamıştır. Bir restoranın, barın veya evimizdeki dost sofrasının arka plan gürültüsü, çınlama seviyeleri ve seçilen çalma listesi; kadehteki sıvının ağızda bıraktığı o kadifemsi hissi, gövde ağırlığını ve bitiş (aftertaste) süresini doğrudan değiştirir. Gürültülü ve steril olmayan akustik ortamlar beynimizin koku ve tat hassasiyetini baskılarken; dürüst, yumuşak ve şarabın karakteriyle rezonansa giren melodiler, o kadehi yaşayan anıtsal birer sanat eserine dönüştürür. Ortam akustiği, şarap servisinin ve sunum ritüellerinin dikey birer enolojik parçası olarak kabul edilmelidir.

Her şarap için iki farklı tempoda müzik eseri seçtiğimizi ve her parçanın yaklaşık süresinin 1,5 dakika olduğunu da hatırlatalım.

• Etkinliğe katılanların müzik eserlerini değerlendirmesi gönüllülükle yapıldı, on üç konuğumuz değerlendirme yapıp bize iletti.
• Olumsuz etkilendiğini söyleyen iki konuğumuz bazı eserler için eksi değer verdi, biz tabloda sıfır olarak işledik.
• 1-10 arasındaki işaretlemelerde orta noktayı 5 kabul ederek daha düşükleri etkisi zayıf örnekler, daha yüksek olanları etkisi güçlü ve olumlu örnekler olarak kabul ettik.
• Müziğin eşlik etmesine tamamen karşı olan konuğumuz olmadı.
• Tadım ilerledikçe konuklarımız müziğin etkisini daha çok hissettiler. Miktarları az da olsa alkolün değerlendirmeler üzerinde etkisi oldu.

Değerlendirmeleri yorumladığımızda karşımıza neler çıktı? Birlikte bakalım:

• Herkes tarafından bilinen parçalar göreceli bir avantaj elde ediyor. İlk kez karşılaşılan şarkıyı tanımak için geçen sürede şarap etkisini değerlendirmek daha zor olmuş.
• Yavaş tempoya sahip eserler, istisnasız bütün şaraplar için daha yüksek puanlar almış. Yani küçük grubumuzda yer alan konuklar şaraplarının yanında daha hafif parçaları tercih ediyorlar.
• Şaraplardan dört tanesinde üzümlerin ülkemizde yetiştiği yörelerin ikişer türküsü yer almıştı. Bu dört parçanın değerler toplamı 376 birim olmuş.
• Geriye kalan dört şarapta sekiz yabancı esere yer vermiştik. Bu parçaların değerler toplamı 619 olmuş.
• Şarapla türkülerin sinerjisi konuklarımız arasında karşılık bulmamış ama yabancı eserlerle şaraplar arasında güçlü bir bağ oluşmuş.
• En yüksek değere 92 puanla Bohemian Rhapsody ulaşmış, onu Padame Padame 91 puanla izliyor.
• En düşük değer Eski Evin Merteği türküsüne verilen 33 puan, ikinci en düşük 38 puanla Aman Aman Nalbandım olmuş.

Bu sonuçlardan gelecek tadımlar için nasıl sonuçlar çıkardık?

Konuklarımız müziğin etkinliğin bir parçası olmasını hiç yadırgamadılar. Şaraba ilişkin temel değerlendirmeleri yapıp ajanda notlarını kaydettikten sonra şarap ve müzikle geçirdikleri sürenin tadıma olumlu bir katkıda bulunduğunu, şarabı özümsemek için güzel bir fırsat yarattığını gözledik.

Seçtiğimiz parçalar kültürel tercih açısından bu konuda yapılacak daha ciddi araştırmalar için kimi ipuçları verdi. Konuklarımızın türkülerle şarapları daha az yakıştırması, üzerinde dikkatle durulması gereken bir başlık. Ama bu tekil denemeden çıkarımlarda bulunmak elbette yanıltıcı olur.

Türkülerin söze yer verilmeyen enstrümental versiyonlarının şansının daha yüksek olabileceğini düşündüren izlenimler edindik. Şaraplardan ikisine eşlik eden dört eserden ikisinde söz varken, diğer ikisi enstrümentaldi. Konuklarımızın eğilimi enstrümentalden yana olmuş.

Şaraplara eşlik edecek parçaları seçerken bilinen müzik parçalarını tercih etmek şarap severlerin ilişki kurmasını kolaylaştırıyor. Hem müziği tanımak hem şarapla bağdaştırmak daha zorlayıcı oluyor.

Özetle bundan sonraki WAYANA tadımlarında müziğe yer vermek konusunu önemsiyoruz. Elbette her tadım böyle planlanacak gibi bir sonuç çıkarmıyoruz. WAYANA 301’de yaptığımız gibi bundan sonra da deneysel çalışmalar yapmayı sürdürecek bir motivasyonumuz var. Bu yeni çalışmalardan elde edeceğimiz sonuçları paylaşmaya devam edeceğiz.

Müziğin ritmik temposunun parasempatik sistemimizi uyararak şarabın gövdesini ve damaktaki ömrünü nasıl doğrudan yönettiğini keşfettiyseniz; bu mucizenin Oxford Crossmodal laboratuvarlarındaki o sarsıcı nörolojik çıkış noktasını ve çoklu duyusal entegrasyon teorilerini incelemek için serinin ilk bölümü olan WAYANA 301 Tadımında Müzik ve Şarap İlişkisi – 1: Nöro-Gastronomi ve Algı makalemizi yeniden ziyaret edebilirsiniz.