Bir kadehi ışığa doğru kaldırdığımızda gördüğümüz o büyüleyici renk, şarabın yalnızca olgunluk derecesini değil, üretim teknolojisinin tarihsel geçmişini de fısıldar. Başlığa bakınca çok ağır bir içerik olacağı izlenimine kapıldıysanız, hemen öyle olmadığını söyleyerek söze başlayalım. Şarabın ortaya çıktığı zamana yıl bazında nokta atışı yapamıyoruz. Ama arkeologlar yardımıyla ulaştığımız yeni objeler sayesinde şarabın günümüzden 7-8 bin yıl öncesine kadar izini sürebildik. Yeni alacağımız haberlerle daha da eskiye uzanma ihtimalimizin önünde hiçbir engel yok.

Arkeologların ortaya çıkardıkları ve içinde şarap bulunduğu düşünülen kapların gerçekten şarap kabı olup olmadığı laboratuvar tetkikleriyle anlaşılıyor. Eskiden sadece tartarik asit kalıntısının bulunması şarap kabının olduğunu kabul etmeye yeterken, artık başka maddeleri de dikkate alıyor bilim insanları. Çünkü tartarik asit, üzümün kendisinde bulunuyor, dolayısıyla fermente olmayan pekmez ve benzeri üzümden yapılan gıdaların da tartarik asit kalıntısı bırakabildiğini düşünürsek, hemen şarap kabı sonucuna varmak yanıltıcı olabilir.

In contrast, succinic acid forms during fermentation. When both tartaric and succinic acids are found together, scientists can more confidently conclude that the vessel once held wine.

Şarap kaplarını incelediğimizde ne renk şarap olduğunu anlayabiliyor muyuz?

Let’s recall how color emerges in wine. In modern winemaking, preserving the light color of white wines requires limiting the contact between grape skins and juice. Winemakers remove the skins quickly after pressing to prevent color transfer. The longer the skin contact, the deeper the color.

Kırmızı şarap rengini kabuktan aldığı için kabukta bulunan renk pigmentleri, şıranın içinde geçirdikleri süre boyunca şaraba kırmızı rengi verecek etkiyi yaratırlar. Kırmızı üzümün kabuğunda bulunan bu pigmentin kimya evrenindeki adı “antosiyadin malvidin”dir.

Bu tazelenmiş bilgilerimizle baktığımız zaman arkeolojik bulgularla elimize geçen kapta ne renk şarap olduğunu anlama şansımızın arttığını görürüz. Analizler iki çeşit (tartarik ve süksinik) asit ve malvinin olduğunu gösterirse, kabın, zamanında kırmızı şaraba ev sahipliği yaptığını söylemek yanlış olmaz. Malvinin yoksa, o zaman beyaz şarap olma olasılığı kuvvetli olur.

Şarap rengini anlatmada kullanılan benzetmeler

When you examine the color sections of wine tasting forms or journals, you’ll often find more than just basic color names. Descriptive metaphors are commonly used to help tasters visualize the shade more precisely.

Beyaz şarabın rengini anlatırken yer verilen limon sarısı, saman sarısı, altın sarısı, amber sarısı tamlamaları şarap severin zihninde rengi daha iyi konumlandırmasını sağlar.

Rosé wines are usually labeled simply as pink, but metaphors like onion skin, salmon, or copper are also common.

And red wines? They, too, enjoy poetic descriptors: ruby, blood red, flag red, garnet, brick, and tile are just some of the terms that have become standardized in tasting vocabulary.

Tarih boyunca şarap rengine yüklenen anlamlar

Batı uygarlığı edebiyatını derinden etkileyen İlyada ve Odysseia destanlarında şarabın rengi hem metafor olarak hem de benzetme olarak kullanılır. Homeros’un “şarap renginde kan” olarak tersine benzetmeyle yer verdiği kavram, şarapla kurban ve ölüm arasındaki ilişkiyi anlatır. Keza Destan şairinin “şarap renkli deniz” kullanımı fırtına öncesindeki esrarengiz durgunluğu anlatır.

Dinler açısından bakıldığında Hz. İsa’nın kanını simgelediği için şaraba atfedilen renk kan kırmızıdır. Fakat Batı ülkelerinde komünyonlarda kullanılan şarabın (lekeyi göstermemesi gibi pratik sebeplerle) beyaz olduğunu da hatırlatalım. Orta Çağ’da kırmızı şarap gücü simgelerdi. Hem zayıf bünyelerin güçlenmesi için ilaç niyetine kullanılırdı hem de soyluların ve kilise mensuplarının iktidarını temsil ederdi.

Antik Mısır’da temizliği simgeleyen beyaz şarap kadınlara ve rahiplere yakıştırılırdı. Orta Çağ’da, beyaz şarap ateşli hastalıklarda tedavi amaçlı kullanılırdı. Kırmızı şarap gücü temsil ederken, beyaz şarap burjuva ve aristokratlar için estetik ve zarafet simgesiydi. 

Rosé wines carried lighter connotations—playfulness, leisure, and joy. Of course, in regions like Provence, where rosé is a serious affair, this perception may not fully apply.

Tersine Etki: Şaraplardan renk adlarına

Renk adlarında günlük yaşamdan benzetmeler olduğu gibi, şarapların bölge adlarıyla renklerin anlatılmasının da örnekleri var. İlk akla gelen bordo. Şarap bölgesi Bordeaux’nun adı bizde koyu kırmızı olarak kullanılıyor.

In fashion and design, “burgundy” and “claret” represent distinct shades of red, both named after wine regions.

“Champagne,” too—though originally a sparkling wine from a specific region—is now a color in its own right.

Portekiz’in Douro bölgesinde Porto şarabının adı, koyu vişne rengini anlatmada kullanılan bir terim olarak kabul görür.

Final Word

Şarapla renkler arasında çift yönlü bir ilişki var, gördüğünüz gibi. İki taraf da kendilerini daha iyi anlatmak için diğerinden destek alıyor. Renklerin duyguları ifade ettiğini de hatırlamamızda fayda var. Soğuk, mesafeyi çağrıştıran bir renk olarak kabul edilen mavinin İngilizce’de hüzün ve melankoliyi anlatmada kullanılırken ateşten aldığı güçle kırmızı enerjiyi, canlılığı anlatır.

Next time a glass of wine is placed before you, take a moment. Look at its color—and think about everything we’ve just explored.

Şarabın kadehteki bu görsel kimliği, rengin tarihsel dönüşümü ve duyusal analizin derinlikleri ilginizi çekiyorsa, blogumuzdaki diğer nitelikli araştırmalarımıza da göz atabilirsiniz:

• Kadehteki rengin ardındaki duyusal algının, tıpkı parmak izi gibi her bireyin damağında ve zihninde nasıl tamamen özgün bir dünyayı şekillendirdiğini okumak için Damağımızla Parmak İzimizin Birbirinden Farkı Yok! analizimizi inceleyebilirsiniz.

• Doğru seçilmiş bir kadehin, şarabın sadece aromasını ve tadını değil, rengini ve görsel sunumunu da nasıl dramatik bir şekilde dönüştürdüğünü keşfetmek için How Glass Shape Changes Tasting rehberimize göz atabilirsiniz.

• Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye şarapçılığının kalitesini, berraklığını ve renk standartlarını küresel zirveye taşımak amacıyla hazırlanan tozlu raflardaki büyük projeleri okumak için Kaybolan Bir Vizyonun İzinde tarihsel çalışmamızı ziyaret edebilirsiniz.

• Antik çağlardan bu yana asmanın ve şarabın kökenlerini, amforalardan süzülen o ilk koyu renkli kadim damlaların doğduğu coğrafyayı anlamak için Şarabın Doğduğu Yer: Bereketli Hilal ve Şarap Tarihi başyapıtımızı okuyabilirsiniz.