Bugünkü konumuz ülkemizde az miktarda yetiştirilen bir üzüm ve bu üzümün nefis şarapları. Kaliforniya bölgesi böyle bir üzüme sahip olduğu için ne kadar şanslı olduğunun farkında mutlaka, ama biz hikâyemize XIV. yüzyıldan başlayacağız, hem de Adriyatik sahillerinden.

Hırvatistan’ın Adriyatik sahillerinde Split şehrinin hemen açıklarındaki TRIBIDRAG adası Zinfandel ya da orijinal adıyla Crljenak Kaštelanski (Red grape from Kaštela) / Croatian Tribidrag üzümünün vatanı,

Şarap dünyasının büyük gizemlerinden iki tanesi çok rahatlıkla ‘’Zinfandel Kaliforniya’ya nasıl ulaştı?” ve “bu ismi nasıl aldı’’ olabilir. UC DAVIS (University of California, Davis) de yapılan DNA parmak izi analizleri Zinfandel üzümünün Croatian Tribidrag ve İtalyan Primitivo üzümleri ile aynı olduğunu ortaya koymuştur.

Amerika’da 1820’lerin sonlarına doğru Avusturya İmparatorluk Asma Koleksiyonu’ndan bavulla getirilen çubukların Long Island ve New York’ta iki fidanlıkta yetiştirilmesi ile başlayan bu serüvende, köklerin 1840’larda batıya göç ile sonuçlanan “Altın’a Hücum” dönemi sırasında Kaliforniya’ya ulaştığı ve Zinfandel isminin de Avusturya İmparatorluğu’ndan geldiği (tzinifándli) düşünülmektedir. 1857’de Kuzey Amerika’da Kuzey Napa’daki Oak Knoll bağında ilk defa şarap yapımı için kullanıldı. Bu hikâye UC Davis ve Zagrep Üniversitesi’nden araştırmacıların aşağıdaki çalışmasında özetlenmektedir.  

Zinfandel’in ikizi Primitivo ise İtalya’ nın Puglia bölgesindeki bağlarda yetişiyor. Puglia bölgesi, Kaliforniya’daki yaklaşık 50.000 dönümlük bağ alanının ardından 20.000 dönüm ile dünyanın ikinci büyük Zinfandel ya da Primitivo bağlarına sahip.

Çizmenin mahmuz ve topuk kısımlarını içine alan Puglia bölgesinin başkenti Bari, Lecce ise bir diğer önemli turistik şehir. Haritaya bakınca üzümün Hırvatistan’dan Puglia’ya ne kadar kolay ulaştığını anlamak mümkün.

Puglia’nın bir diğer özelliği ise pek çok bağ evinin yanı sıra ünlü İtalyan tenor, şarkıcı AlBano Carrisi’nin “Cellino San Marco”da “Tenute Albano” adlı tatil köyüne ve şarap bağlarına da ev sahipliği yapması.

Al Bano’nun unutulmaz “Nel Sole ”sini, “Bianca di Luna ”sını ya da eski eşi Romina Power ile söylediği “Felicita” ve “Libertà”sını dinlerken bir yandan da bir Primitivo yudumlamak gününüzün en güzel anlarından biri olmaz mı? https://tr.hotels.com/ho403520/tenute-al-bano-cellino-san-marco-italya

Amerika’daki Bir Üzüm Çılgınlığı: Zinfandel

Zinfandel Amerikalılar için adeta bir “milli üzüm”; o kadar benimsenmiş durumda, hatta bu konuda o kadar ileri gitmişler ki kısaca ZAP diye bilinen (Zinfandel Advocates and Producers; Zinfandel Taraftarları ve Üreticileri) kâr amacı gütmeyen bir dernek de kurmuşlar. Öte yandan Zinfandel’e de kısaca ZIN adını vermişler.

Bu derneğin binlerce Zinfandel hayranından oluşan üyesi var ve her yıl ocak ayında San Francisco’da Zinfandel tadım festivalleri yaparak bu sevgiyi daha da artırmaya çalışıyorlar. Derneğin bir diğer amacı da bu konuda seminerler düzenleyerek eğitimler vermek. (website: www.zinfandel.org)

Zinfandel üzümünün özellikleri

Şaraplık üzüm çeşitleri arasında en iri tanelere sahip olan Zinfandel düzensiz bir şekilde olgunlaşan bir üzüm. Aynı salkımdaki bazı taneler son derece iri iken, bazı taneler ise ufak kalabiliyor.

Bu farklı boyutlu tanelere Sonomalı bağcılar bir isim takmış. “Hens and Chicks’’ yani tavuklar ve civcivler.

Hasat sırasında salkımlarda bir kısım kurumuş, bir kısım ise henüz olgunlaşmamış durumda tanelere rastlamak mümkündür. Handikap gibi görünen bu durum aslında şaraba zenginlik katabiliyor, örneğin olgunlaşmamış tanelerden gelen asidite ve kurumuş tanelerden gelen hafif tatlılık gibi.

Zinfandel, yüksek gövdeli, yüksek asiditeli, yumuşak orta tanenli ve yoğun meyve aromalarının hâkim olduğu şaraplar veren bir üzüm.  Aynı zamanda Grenache (Garnacha) üzümü gibi alkol oranı yüksek olabiliyor, %17 abv düzeylerine ulaşabilen yüksek alkollü şaraplar veriyor.

Meyve aromaları olarak ahududu, kiraz, böğürtlen, yaban mersini, siyah frenk üzümü, siyah erik, incir, kayısı, kızılcık ön plana çıkmaktadır. Ayrıca anason, meyan kökü, karabiber ve duman izleri algılanan tatlar arasında.

Öte yandan Kaliforniya’daki Zinfandel bağlarındaki kökler arasında neredeyse bir asra ulaşmış olanlar bile var, bunlar şaşırtıcı derecede bir ağaç büyüklüğüne erişmiş durumda.

Kaliforniya’da Zinfandel’in en iyi şaraplarının üretildiği alt bölgeler Napa Valley, Lodi ve Sonoma bölgesindeki Dry Creek Valley ve Russian River Valley. Buralarda çoğunlukla monosepajlar yapılırken bazen de Cabernet Sauvignon, Merlot ve Shiraz ile kupajlar yapılıyor.

Biraz da Puglia

Puglia (İngilizce konuşan ülkelerde Apulia), çizmenin alt ucunda yer alan ve Primitivo, Sangiovese, Negroamaro ve Trebbiano üzümlerinin yetiştirildiği şarap bölgesidir.

Aynı zamanda İtalya toplam zeytinyağı üretiminin yarısının karşılandığı müthiş bir zeytin bölgesi. Günümüzde 30’un üzerinde DOC ve 6 IGT/IGP statüsüne sahip bağ evinin bulunduğunu da ekleyelim. Primitivo’nun en fazla yetiştirildiği yerler ise Manduria ve Gioia del Colle. Etiketlerde bu yörelerin adlarını göreceksiniz.

Siz şarapseverler hangi şarabı seçeceğinizi iyi bilirsiniz, bu konuda bir yönlendirme yapmak istemem, ama Puglia’ya yolunuz düşerse Polignana a Mare’ de sizi kollarının içine alıverecek Volare/Domenico Modugno’nun heykeline bakarak bir Primitivo; Alberobello’da Trulli evlerine bakarak bir Negroamaro ile keyfinizi doruğa çıkarmayı ihmal etmeyin.

Hangi yemeklerle?

Zinfandel özellikle barbekü etlerle (kuzu) ayrıca cheddar, keçi peyniri, közlenmiş domates, kırmızı biber ile harika uyum gösteriyor. Servis derecesi 17º C.

Üzüm gezilerimiz devam edecek. Bir başka üzümde buluşmak üzere.

M.Vedat EĞİLMEZ

Konuk yazarımızın kaleminden dökülen Zinfandel, Primitivo ve Tribidrag üçgenindeki bu büyüleyici kıtalararası göç hikayesi, nadir varyetelerin köken sırları ve bağcılık tarihi ilginizi çekiyorsa, blogumuzdaki diğer nitelikli saha araştırmalarımıza da göz atabilirsiniz:

• Zinfandel’in okyanusları aşarak Amerika’da kazandığı bu muazzam küresel şöhretin tam aksine; kendi topraklarımızda, Ankara’nın Beypazarı nehir havzasında yok olmanın eşiğinden dönerek yerel bağcılığa sürpriz bir dinamizm katan o nadir beyaz endemik varyeteyi keşfetmek için Aksümbül: Beypazarı’nın Sürpriz Üzüm Çeşidi ve Özellikleri ampelografik çalışmamızı ziyaret edebilirsiniz.

• Dünyanın bir ucundan diğer ucuna savrulan bu göçmen üzümlerin hikâyelerine benzer bir biçimde, Anadolu’nun en köklü şaraplık coğrafyalarından biri olan Kapadokya’da, 1943 yılından beri kesintisiz üretim yaparak yerel beyaz varyete Emir’i tescilli bir küresel marka haline getiren o en kıdemli ailenin hafızasını okumak için Turasan: Kapadokya’nın En Deneyimli Üretici Firması ve Tarihi üretici monografimizi inceleyebilirsiniz.

• Kaliforniya’nın o kavurucu güneşi altında yüksek alkol ve yoğun gövde kazanan Zinfandel asmalarının aksine; küresel ısınmaya meydan okuyarak meyvedeki o diri canlılığı ve asiditeyi korumak adına bin metreyi aşan dağ zirvelerine sığınan o koruyucu coğrafi ekolü okumak için Bağların Yüksekte Olması Şarabı Etkiler Mi? Yüksek Rakım ve Bölge Yapısı teknik kılavuzumuza göz atabilirsiniz.

• İnsanlığın asma kökleriyle birlikte Zinfandel örneğinde olduğu gibi biriktirdiği tüm bu binlerce yıllık etnografik mirası, geleneksel tarım aletlerini ve antik amforaları yaşayan birer toplumsal hafıza mekanında koruyan kurumsal koruma girişimlerini görmek için Asmadan Bağcılık Müzesi: Şarap Kültürü ve Yaşayan Tarih Mirası çalışmamıza bakabilirsiniz.