Ülkemizin zengin üzüm portföyünün bize sunduğu şaraplık üzümler arasında Bozcaada doğumlu olan dört tanesi hemen akla gelir. Bunlar arasında Vasilaki ve Sıdalan beyaz şarap yapımında, Kuntra ve Karalahna kırmızı şarap yapımında kullanılır. Bozcaada’da Vasilaki olarak tanınan üzüm anakarada Altıntaş, Kuntra da Karasakız olarak adlandırılır. Bu yazımızda ele alacağımız Karasakız üzümünün, karşınıza gelen Kuntra ile aynı üzüm olduğunu unutmayın.

Troas Teruarında Karasakız’ın Mikro-Klimatik Karakteri

Karasakız’ın asıl duyusal mucizesi, Çanakkale’nin Bayramiç ve Kazdağları eteklerinde, Kuzey Ege’nin o sert ve serinletici rüzgârlarıyla şekillenen Troas mikroklimasında saklıdır. Bu coğrafyadaki süzek, taşlı ve mineral açısından zengin toprak yapısı, Karasakız asmalarının köklerini derinlere salmaya zorlar. Sıcak yaz günlerinde Kazdağları’ndan vadiye süzülen gece serinlikleri, üzüm tanesindeki doğal malik ve tartarik asitlerin korunmasını sağlayarak fenolik olgunlaşmayı yavaşlatır ve dengeler. Sonuç olarak ortaya; alkol oranı kontrollü, dikey asiditesi diri ve kadehten yükselen o meşhur taze kızılcık, yabani çilek, nar ve hafif tütün yaprağı aromalarıyla bezenmiş, Akdeniz esintili fevkalade zarif ve gevrek kırmızı şarap profilleri çıkar.

Monosepaj Devrimi: Harmanların Gizli Kahramanından Sahne Işıklarına

Uzun yıllar boyunca Karasakız (Kuntra), endüstriyel şarap üretim tesisleri tarafından renginin açık, gövdesinin ise görece narin olması sebebiyle sadece kupajlara asidite ve hacim kazandırmak amacıyla ikincil birer dolgu malzemesi olarak kullanılmıştır. Oysa zanaatkâr enoloji felsefesiyle hareket eden yeni nesil butik üreticiler bu üzüme hak ettiği o asil ve çıplak monosepaj (tek varyete) kimliğini iade etmiştir. Karasakız, meşe fıçının o sık dokulu gözenekleriyle doğru şekilde buluştuğunda veya nötr tanklarda minimum müdahaleyle işlendiğinde, Pinot Noir ile Gamay arasında konumlanan o inanılmaz narin tanen yapısını ve yüksek içim kolaylığını (drinkability) sergiler. Bu monosepaj devrimi, Anadolu’nun kendi yerel değerleriyle küresel şarap literatürüne nasıl taze ve rekabetçi bir soluk getirebileceğinin en somut ve rasyonel kanıtıdır.

Kısaca Geçmişten Bugüne Karasakız

Karasakız, Balıkesir ve Çanakkale’de çok geniş alanlarda yaygın olarak yetiştirilen bir üzüm olmuş. Üzümün karakteristik özelliği gereği kanyak yapımına uygun olması nedeniyle TEKEL Karasakız yetiştirmeyi özendirmiş, ancak özelleştirme sonrası konyak fabrikası kapanınca üreticiler üzümleri satamaz duruma düşmüş. 2007 yılında TEKEL fabrikasının kapanmasının en ağır bedelini Karasakız üzümü ödemiş. Bağlar ya sökülerek yerine ağırlıklı olarak meyve ağaçları dikilmiş ya da bağlar terk edilerek kendi haline bırakılmış.

Bozcaada’daki Kuntra bağcılığı bundan daha az etkilenmiş. Adanın hem Çamlıbağ ve Talay gibi eski üreticileri hem de daha yakın tarihte hayata geçirdiği üretim tesisiyle Corvus, Kuntra bağcılığını ve şarap üretimini sürdürmüşler. Bu şaraphanelerin Kuntra üretimleri günümüzde de devam ediyor.

Tekrar Anadolu yakasına döndüğümüzde Karasakızla ilgili küskünlüğün birkaç yıl önce değişmeye başladığını gözlüyoruz. Bunda Türk şarapçılığında gözlenen değişimin çok büyük payı var. Mevcut hükümetin izlediği şarap politikasının bütün olumsuz etkilerine karşın şarap sektöründe müthiş bir hareketlilik yaşıyoruz. Üstelik bu hareket şarapla ilgili daha niş başlıklarda kendisini daha çok gösteriyor. Mesela yaşlı asmaların (old vines) sahiplenilmesi ve kurtarılabilenlerin ıslahıyla üretilen şarapların ortaya çıkması, ayrıca natürel şarap üretiminin giderek daha geniş kitlelerin ilgisini çekmesi gibi şaşırtıcı gelişmeler sektöre çok önemli bir dinamizm katıyor.

Karasakız Bugün Daha Güçlü

Karasakız bağları yukarıdaki iki niş alanın ikisinden de olumlu etkilendi ve kârlı çıktı. Yaşlı asmalarla ilgili, özellikle Yaban Kolektif’in üstlendiği inisiyatif, bölgedeki bir kısım bağların makus kaderlerini değiştirdi. Bu girişimlerin daha geniş bir üretici kitlesiyle buluşması için de hasat edilen üzümler, farklı üreticilerle paylaşılarak geniş bir payda edinilmesi sağlandı. Böylelikle son üç yıl içinde birdenbire cıvıl cıvıl hareketlenmiş bir Karasakız pazarı ortaya çıkıverdi. Her üreticinin kendi yaklaşımıyla ürettiği Karasakız şarapları, ülkemizde görmeye alışık olduğumuz ortalama Karasakız örneklerinden daha farklı bir düzleme yerleşti. Bu üreticiler arasında hem geniş ürün yelpazesine sahip olan 7Bilgeler gibi üreticilerin hem de Yaban Kolektif, Canavar gibi daha genç girişimlerin yer aldığını görüyoruz.

Ortaya çıkan şaraplar Karasakızın kanyak üretimine sıkışmış kimliğini geride bırakıp yetkin bir şaraplık üzüme evrilmesinin önüne açtı. Şarap severler karşılarına gelen Karasakız örneklerinin hem çeşitliliğinden hem sergilediği niteliklerden heyecan duydular. Farklı rekoltelerin kendine özgü karakteristik yapıları bundan sonraki yıllarda önümüze gelecek Karasakız örnekleri konusunda da beklentileri yükseltiyor.

WAYANA menüsünde Kuntra ve Karasakız olarak geniş bir yelpazeye yer veriyoruz. Bunlar arasında hem konvansiyonel yollarla üretilen hem de natürel şarap olarak üretilenler var. Farklı segmentlerdeki örneklerin her biri kendine özgü bir imzaya sahip. Ama hepsi tanımaya değer ve aralarından biri mutlaka sizin de damağınıza uygun. Yeter ki siz tanımaya karar verin.

Karasakız asmalarının o Kazdağları rüzgarlarıyla yıkanan zarif ve gevrek karakteri, monosepaj şarapçılığın yeni dalga yükselişi ve butik enoloji dünyası ilginizi çekiyorsa, blogumuzdaki diğer nitelikli teknik ve felsefi araştırmalarımıza da göz atabilirsiniz:

• Karasakız’ı Troas teruarında sıfır kimyasal ve minimum müdahaleyle, vahşi mayaların o spontan gücüyle işleyerek kadehlerimize taşıyan o bağımsız genç üretici çiftin heyecan verici hikâyesini okumak için Canavar Şarapları: Genç ve Bağımsız Bir Girişim Hikâyesi üretici profilimizi ziyaret edebilirsiniz.

• Karasakız gibi narin ve açık renkli yerel bir kırmızı üzümün, milimetrik hasat zamanlaması ve mahzen müdahaleleriyle kadehte nasıl diri bir dikey beyaz sek (blanc de noirs), canlı bir roze ya da köpüklü gibi üç ayrı stile bürünebileceğini keşfetmek için Bir Üzümün Üç Hali: Farklı Şarap Stilleri ve Enoloji teknik tadım rehberimizi inceleyebilirsiniz.

• Karasakız varyetesi gibi şaraplık üzümlerin o kalın kabuklarında saklı olan tanen ve antioksidan zenginliğini, sadece düz bir tatlılığa odaklanan sofralık kuzenleriyle olan o mikrokimyasal farklarını öğrenmek için Şaraplık ve Sofralık Üzümlerin Farkı: Enolojik Analiz karşılaştırmalı botanik yazımıza göz atabilirsiniz.

• Yerel varyeteleri kurtararak butik üretim sahnesine kazandıran zanaatkar reflekslerin bir diğer görkemli örneğini; Denizli’nin Çal ilçesinde asırlık asmalardan süzülen yerel mirasın ve o görkemli sempozyumun detaylarını incelemek için Çalkarası Sempozyumu 2026 saha analizimize bakabilirsiniz.