Bozcaada akla dört üzüm çeşidi getirir, bunların ikisi Kuntra ve Karalahna adlı siyah üzümlerdir ve kırmızı şaraplarıyla tanınır; diğer ikisi Vasilaki ve Çavuştur, bunlar da beyaz şaraplarıyla tanınır. Ama Çavuş Üzümü hem sofralık hem sonradan kazandığı şaraplık kimliğiyle diğerlerinden farklılaşır. Bu yazımızda Bozcaada’nın Çavuş üzümünü mercek altına alacağız.
İstanbul Kadıköy’deki şarap evimiz WAYANA Wine Bar’ın şarap menüsünde Bozcaada’nın dört üzümünün de seçkin örneklerini servis ediyoruz. Üstelik her üzümün birden çok şaraphane tarafından üretilmiş çeşitlerine yer veriyoruz. Yani hem tanımak hem de karşılaştırmak için WAYANA’ya gelmeniz yeterli.
Çavuş Üzümü Bozcaada’yla özdeşleşmiş olsa da aslında Bozcaada’ya özgü endemik bir üzüm değil. Osmanlı ordusunda görevli bir çavuşun Mekke yakınlarındaki Taif’ten getirdiği çavuş üzümü ve fidelerini, devrin padişahı III. Ahmet’e sunmasıyla ortaya çıkmış. Üzümü çok beğenen padişah dikilmesini ve çoğaltılmasını buyurmuş. Hatta 1720 yılında bu kez çavuş fideleri Padişah tarafından Fransa Kralı XV. Louis’ye gönderilmiş ve Parc de Versailles’a dikilmiş.
Çavuş üzümü, son derece kaliteli bir sofralık üzüm. Kendine has kokusu, kabuğunun incecik olması, çekirdek sayısının az, çekirdek içlerinin boş olması ve iri taneleriyle yemeğe doyulmayacak kadar güzel bir üzüm. Kimi üzüm meraklılarına göre ‘sofralık üzümlerin kralı’.
Bozcaadalı üreticilerin çavuş üzümünü şarap olarak işlemeye başlamaları yakın tarihli. 2000’li yıllarda çavuşu üzümünü şarapta denemeye başlayan üreticiler ortaya çıkan şarabın beğenilmesi üzerine düzenli üretim yapmaya başladılar. Bozcaadalı üreticilerden Corvus ve Talay’ın şarap listelerinde artık çavuş üzümünden yapılan monosepaj şarapları görüyoruz.
Çavuş şarabı genellikle saman sarısı renginde şeftali, elma ve kır çiçeği aromalı, içiminde kadife yumuşaklığını hissettiren serinletici, yumuşak ve iz bırakan örnekleriyle tanınıyor ve seviliyor. Elbette her yiğidin bir yoğurt yiyişi olduğu gibi her şaraphanenin kendi çavuş şarabının da kendine özgü kimliği oluyor.
Çavuş üzümünün Bozcaada’ya ait endemik üzüm olmadığını söylemiştik. Ülkemizde Safranbolu Çavuşu, Yuvarlak Çavuş, Pembe Çavuş adlarıyla tanınan ve yöreleriyle özdeşleşmiş örnekler olduğunu bilmekte fayda var. Ama unutmadan ekleyelim: 2018 yılında yapılan başvuru sonucunda Bozcaada Çavuş Üzümü, Türk Patent Enistitüsü tarafından Menşe Adı kapsamında tescil edilmiş. Darısı diğerlerinin başına.
Bozcaada Çavuş Üzümü tescili için:
https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38630
Şarap yazarlarından Mehmet Yalçın’ın Bozcaada Çavuş Üzümü yazısı için:
https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/mehmet-yalcin/dunyanin-en-guzel-uzumu-1279205
Andrea Lemieux tarafından hazırlanan Corvus Teneia tadım yazısı için:
