WAYANA’yı şarap sektörü içinde kendine özgü bir yere konumlandırma konusundaki kararlılığımızı fırsat buldukça dile getiriyoruz: sayıca çok büyük olmayan yerel şarap üreticilerinin hepsiyle yakın ve güçlü ilişkiler kurmak ve hepsine eşit mesafede durmak. Bu prensibe hep sadık kaldık ve korumak için de en başından beri büyük bir hassasiyet gösteriyoruz.

Bu sayede şarap sektöründe yer alan her büyüklükteki üreticinin hem kurucusu ve sahipleriyle hem de profesyonel ekip üyeleriyle sürekli ilişki halindeyiz. İşletmelerle ilgili bize ulaşan bilgiler elbette işletmelerin paylaşılmasını uygun gördükleri kadarıyla sınırlı. Ama paylaşılan bu bilgilere baktığımızda, gördüklerimiz en azından sektörümüzün içinde bulunduğu durumun endişe verici bir halde olduğunu gösteriyor.

Önce Türkiye’nin şarap sektörü de dâhil alkollü içecek sektörüne sayılarla bakalım.

Türkiye’de Alkollü İçecek Tüketiminin Dağılımı

Kesinleşmiş 2024 yılı verilerine göre ülkemizin alkollü içecek tüketimi yılda toplam 1,44 milyar litre. Bu toplam tutarın belli başlı içeceklerdeki dağılımı şöyle:

Bira: 1,24 milyar litre (%86,5)

Yüksek Alkollü İçecekler: 130-140 milyon litre (%8,8)

Şarap: 67 milyon litre (%4,7) (Yaklaşık 2 milyon litre ithal şaraptır.)

Yukarıdaki dağılıma baktığımızda, ülkemizin şarapla ilgili duruşunun nasıl olduğunu sayılar bize anlatıyor. Türkiye’de şarap tüketimi çok küçük bir grupla sınırlı. Avrupa Birliği ülkelerinin bütününü işin içine katıp ortalama bir şarap tüketicisinin yıllık tüketim miktarına baktığımızda, karşımıza 25-30 litre aralığı çıkıyor. Bu yaklaşık değerden hareket edersek, basitleştirilmiş bir varsayımla Türkiye’de yaklaşık 1-1,5 milyon aralığında Avrupa ortalamasında şarap tüketen şarap sever olduğunu, bunun 3 katı kadar da arada bir şarap tüketen şarap sever olduğunu varsayabiliriz. Yani, toplam şarap tüketicisini 5-6 milyon aralığında görmek yanlış olmaz.

Yıllar İçinde Alkollü İçecek Tüketimindeki Değişim:

Tablo bize birada anlamlı bir artışın, yüksek alkollü içki tüketiminde muazzam bir artışın, şaraptaysa yatay bir seyrin olduğunu gösteriyor. Yüksek alkollü içkilerde ithalat payının %40-50 arasında olduğunu da hesaba katmakta fayda var.

Şarap sektöründe faaliyet gösteren 165 üreticinin üretim miktarlarına firma bazında erişemiyoruz. Ancak ilk beş firmanın ülkemizin toplam şarap üretiminin %80’lik bir kısmını gerçekleştirdiğini söylemek yanlış olmaz. Yani, geriye kalan 160 üretici toplam 15 milyon litrelik şarap üretimi gerçekleştirmektedir.

Şarap sektörü bize neler söylüyor?

Türk tüketicinin satın alma gücündeki hızlı erime

Türkiye izlemiş olduğu “deneysel” ekonomi politikalarının maliyetini kendi halkına yansıttı. 2021 yılıyla 2026 yılı arasında dolar bazında yaptığımız bir karşılaştırmada alım gücünün dörtte birine düştüğünü görmüştük. Bu kaybın yarattığı gelir dağılımından en çok zararı kentli beyaz yakalılar gördü. Bu da satın alma tercihlerini ve önceliklerini etkiliyor.

Şarap tüketicisinin alternatif alkollü içeceklere kayışında artış

İçinde bulunduğumuz dönem özellikle cin bazlı kokteyllerin yükselişte olduğu bir dönem. Daha önce votka bazlı olan içeceklerin yerini son dönemde cinin aldığını görüyoruz. Viski tüketimi de yükseliş gösteriyor. Bunu özellikle fiyat başlığı altında ele aldık.

Şarabın diğer alkollü içeceklere oranla fiyat yüksekliği

Artık market raflarında 1000 liranın altında orta segment şarap bulmak mümkün olmuyor. Bu paraya alınabilen yüksek alkollü içeceklerin ikame maliyetleri daha cazip. Şarap, saklanması zor bir içecekken, yüksek alkollülerin bozulma riski yok. Bu da tüketim hızı açısından şaraba karşı avantaj sağlıyor.

Ülkemizde şarap fiyatlarının diğer pazarlara göre yüksekliği

Türk şarap üreticilerinin ölçeklerinin küçük olması birim üretim maliyetlerinin yüksek olmasına sebep oluyor. Bu fiyat baskısı hem dahili satışı hem de ihracatı zorlaştırıyor. Sık sık duyduğumuz ve yabancı ülkelerdeki fiyatlarla karşılaştırıldığında haklılık payı çok yüksek olan yakınmalarda tüketiciler haklı. Bu yanıyla iki ucu da sivri bir değnek var: tüketicinin yüksek bulduğu fiyatla üretici kazanç elde edemiyor.

Sektördeki satış ve pazarlama profesyonellerinde gelecek endişesi

Üreticilerin sahadaki yüzlerinde, satış ekiplerinde ve onların hemen arkasında duran pazarlama ekiplerinde gelecek kaygısının daha belirgin olduğunu gözlüyoruz. Satış primleriyle geçimlerini sağlayan profesyonellerin alternatif sektörlere kayma arayışında belirgin bir artış olduğu aşikâr.

Ve elbette yasal çerçevenin getirdiği yasaklar ve siyasi iklim

Türkiye’nin 2015 yılından beri alkollü içeceklere uyguladığı tanıtım yasakları 2026 yılında daha da ağırlaştı. Bugünün dijital haberleşme platformlarında reklam olmayan paylaşımların da alkole özendirme kapsamında değerlendirilmesi tüketicilerin paylaşımlarını da etkileyecek noktaya geldi. Mevzuat kısıtlamalarının ve tanıtım yasaklarının sektörde yarattığı katma değer kaybını Genişletilmiş Alkol Yasakları analizimizde detaylıca ele almıştık.

Son Söz:

Dünyanın en prestijli üretim alanlarından birisi olan şarap üretimi yalnız Türkiye’de değil, bütün dünyada da değişim geçiriyor. Biz de dünya genelinde yaşanan değişimi ağırlaştıran ilave faktörleri yukarıda sıraladık. Şarap yatırımlarının sonraki jenerasyonlar için yapıldığı genel kabul gören bir yaklaşım. Ama bizim ülkemizde bu yatırımı yapan jenerasyonun varlığını sürdürmesini sağlayacak asgari koşullar giderek zayıflıyor. Üretici sayısındaki azalış da bunun işareti.

Önümüzdeki günlerde duymaktan hoşlanmayacağımız haberler alacağımızdan endişe ediyoruz.

Türkiye’de şarap üreticiliğinin TEKEL döneminden bugüne geçirdiği tarihsel dönüşümü ve bağımsız üreticilerimizin profilini Türk Şarap Üreticileri rehberimizden inceleyebilirsiniz.