Şarabın içinde alkol olduğu malum. Ama şarabın yalnızca alkol içerdiği için diğer içkilerle aynı büyük grubun içine sıkışması aslında büyük bir talihsizlik. Özellikle bu yıl iyice yükselen ‘alkolün her miktarı zararlıdır’ yaklaşımıyla şaraba karşı girişilen yok etme baskısına bilimsel sonuçlarla cevap vermek en doğrusu.

Medeniyet Kurucu Bir Öğe Olarak Asmanın Mitolojik Gücü

Şarabı alelade bir alkollü içecek kategorisine hapsetmek, insanlığın Neolitik Çağ’dan bu yana inşa ettiği o görkemli kültürel birikimi görmezden gelmek demektir. Tarım devriminin ve yerleşik hayata geçişin en asil şahitlerinden biri olan asma, sadece besleyici bir meyve sunmamış, aynı zamanda insan topluluklarının inanç sistemlerini, mitolojilerini ve toplumsal hiyerarşilerini şekillendirmiştir. Sümer tabletlerinden Antik Mısır duvar resimlerine, Dionysos şenliklerinden teolojik litürjilere kadar şarap, her dönemde ilahi bir lütuf, bir diplomasi aracı ve felsefi tartışmaları alevlendiren entelektüel bir katalizör olarak kabul edilmiştir. Kadehten süzülen bu fermente sıvı, insan zihnini gündelik rasyonel sınırların dışına çıkarırken, toplulukları bir arada tutan ortak ritüellerin ve somut olmayan dünya mirasının en güçlü çimentosu olmuştur.

Toprağın Sıvı Hafızası ve Kültürel Bir Başkaldırı

Şarabın asıl mucizesi, üretildiği coğrafyanın mikroklimasını, toprak yapısını, o yılın yağmurunu ve rüzgarını kendi bünyesinde bir günlük gibi kaydedip yıllar sonra bile kadehte dürüstçe sunabilme yeteneğidir. Endüstriyel laboratuvar girdileriyle tek tipleştirilen gazlı ve yapay içeceklerin aksine, zanaatkar bir şarap yaşayan organik bir organizmadır. Her yudumda asmanın kökleriyle toprağın derinliklerinden çektiği mineral tuzları, killi veya kireçli katmanların imzasını ve o bağı eken, budayan, hasat eden zanaatkârın emeğini duyumsarız. Bu yönüyle şarap içmek, yalnızca duyusal bir haz değil; küresel endüstriyel standartlara, hıza ve tek tipleştirici tüketime karşı yavaşlığı, saygıyı ve teruar bilincini savunan entelektüel ve kültürel bir başkaldırıdır.

Aşağıda üç bölümden oluşan bir tablo var. Tablonun besin değerleri çalışmasını Monica Elling derlemiş. Madde başlıklarını ilk sütunda sıraladık. İkinci sütunda kırmızı şarap, üçüncü sütunda beyaz şarap ve dördüncü sütunda da tekila, votka ve cin içerikleri yer alıyor. Şaraplar için 150 mililitrelik bir kadeh, tekila, votka ve cin için 50 mililitrelik bir ölçü esas alınmış. Elbette farklı üzümlerden yapılan şaraplarda bu içerikler küçük oynamalar gösterebilir, ama tablo size ana fikri gayet net verecektir.

Yukarıdaki değerler zaten kendileri konuşuyor. Ama bu değerlerin yanı sıra hesaba katılması gereken bir başlık daha var.

Blue Zone-Mavi Bölge olarak adlandırılan ve yaş ortalamasının dünya standartlarıyla karşılaştırıldığında önemli farklılık gösterdiği bölgelerden bize en yakını Ege Denizi’ndeki İkaria Adası. Ada sakinlerinin yaşamlarının ve diyetlerinin ayrılmaz parçalarından birisi şarap.

Şarap, ölçüsünü kaçırmadığımız sürece, yaşamımıza hem sosyal hem sağlık açısından zenginlik katan bir içecek. İçerdiği alkolden ötürü şarabı diğer bütün içkilerle birlikte alkollü içecek sınıfına mahkûm etmenin büyük bir haksızlık olacağı aşikâr değil mi?

Şarabın alelade bir içecek olmanın ötesindeki o medeniyet kurucu felsefi derinliği, mitolojik semiyotiği ve kültürel hafızası ilginizi çekiyorsa, blogumuzdaki diğer nitelikli tarihsel ve kültürel araştırmalarımıza da göz atabilirsiniz:

• Şarabın litürjik ve teolojik semiyotikteki o en gizemli, en çok tartışılan tarihsel izdüşümünü; o meşhur kadehteki sıvının rengini ve antik Filistin enoloji verilerini incelemek için Hz. İsa’nın Son Akşam Yemeğindeki Şarap Hangi Renkti? tarihsel monografimizi ziyaret edebilirsiniz.

• Şarabın antik çağlarda felsefi sempozyumların merkezinde, suyla seyreltilerek zihinleri berraklaştıran o entelektüel katalizör rolünü ve krater kaplarının toplumsal kodlarını okumak için Antik Yunan Dünyasında Şarap Kültürü ve Sempozyum Ritüelleri arkeolojik analizimizi inceleyebilirsiniz.

• Orta Asya’nın vaha bağlarından Göktürk ve Uygur yazıtlarına uzanan; Türklerin kadim dillerindeki o asil şarap sözcüğünü ve “tatlılık” kökünden fermente sıvıya uzanan dilsel hafızayı keşfetmek için Süçig: İslamiyet Öncesi Türklerde Şarap Sözcüğü etimoloji çalışmamızı inceleyebilirsiniz.

• Şarabı o elitist burjuva ritüellerinin ve yüksek fiyatlı ticari pazarlama illüzyonlarının esaretinden kurtararak, onu kitlelerin erişebileceği avangart birer pop-ikonuna dönüştüren çağdaş sanatsal kırılmayı görmek için Andy Warhol ve Üzümler: Pop-Art Estetiğinde Şarap Kültürü kültür yazımıza bakabilirsiniz.