Anadolu toprakları, binlerce yıldır bağlara, üzümlere ve şaraplara ev sahipliği yapmış. Hititler’den Bizans’a, Osmanlı’nın son dönemindeki ihracat hamlelerinden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar bu topraklarda şarap üreticiliği, iklimin, coğrafyanın ve toplumsal dönüşümlerin şekillendirdiği köklü bir zanaat olarak varlığını sürdürmüş. Ancak bugün bildiğimiz anlamda modern Türk şarapçılığının ve üretici profilinin ortaya çıkması ve çeşitlenmesi, özellikle 1990’lardan itibaren ivme kazanan büyük bir nitelik dönüşümünün eseridir. Bu yazının ana konusu Türk şarap üreticileri.

Kadıköy Moda’daki şarap evimiz WAYANA Wine Bar’da Türkiye’nin dört bir yanındaki 150’yi aşkın aktif üreticinin kadehlerine yer verirken, herhangi bir markaya veya stile angaje olmadan bağımsız bir pencereden sektöre bakmayı temel ilkemiz sayıyoruz. Kendimizi hep şöyle tarif etmeyi uygun bulduk: WAYANA bir dairenin merkezinde konumlanacak; çemberin üzerine sıralanan üreticilerimizin hepsiyle çok güçlü ama eşit mesafede bir ilişkimiz olacak. Bu ilkenin bizi ne kadar güçlendirdiğini bugün çok daha iyi görüyoruz. Ticari ilişkilerle zedelenmeyen, dürüst ve tarafsız yaklaşımımızın bizi güvenilir bir marka ve kurum yaptığını görmekten gurur duyuyoruz. Kaleme aldığımız bu rehber, Anadolu teruarına emek veren tüm üreticilerimizin tarihsel yolculuğunu ve bugün göğüsledikleri zanaatkâr mücadeleyi bir bütün olarak ele almaktadır.

TEKEL Tekelinden Özel Sektör Rönesansına Şarap Üreticileri

Cumhuriyet’in ilk yıllarında devlet eliyle kurulan ve uzun yıllar üretim şartlarını belirleyen TEKEL dönemi, standart ve kitlesel üretimin egemen olduğu bir pazar yapısı yaratmıştı. Bu süreçte kuruluşları Cumhuriyet’in kuruluş yıllarına uzanan Doluca ve Kavaklıdere gibi köklü aile işletmeleri özel sektör kanadında hem varlıklarını hem kalite çıtasını koruma mücadelelerini verirken, Anadolu’nun birçok bölgesindeki bağcılar ürünlerini yalnızca dökme şarap veya yüksek alkollü içki hammaddesi olarak değerlendirebiliyordu.

1990’lı yıllara gelindiğinde Türk şarapçılığında radikal bir kırılma yaşandı. Dünya enolojisini ve modern bağcılık tekniklerini yakından takip eden vizyoner yatırımlar, yerel teruarların potansiyelini ortaya çıkarmaya başladı. Yabancı enolog danışmanlıkları, Fransız ve Amerikan meşe fıçı kullanımları, sıcaklık kontrollü paslanmaz çelik tanklar ve yerinde şişeleme tesisleri sayesinde üretimde rekolte kalitesi tescillenmeye başladı.

Butik ve Bağımsız Şarap Üreticileri Ortaya Çıkıyor

2000’li yıllar Türkiye’nin şarap haritasına büyüleyici bir çeşitlilik kazandırdı. Yalnızca büyük sanayi tipi üreticiler değil; Trakya Bağ Rotası’ndan Çal Platosu’na, Kapadokya’nın volkanik tüflerinden Urla ve Datça kıyılarına, Elazığ ve Diyarbakır’dan Şırnak Midin bağlarına kadar Türkiye’nin dört bir yanında butik ve zanaatkâr üreticiler sahneye çıktı.

Bu bağımsız şarap üreticileri kimliği sektöre çok büyük değerler kazandırdı:

Kendi Bağının Şarabını Yapmak:

“Şato Tarzı Üretim” olarak tarif edilen üzümü dışarıdan satın almak yerine kendi bağında yetiştirip doğrudan bağın yanı başındaki tesiste işleme kültürü yaygınlaştı. Trakyalı üreticilerimiz Château Kalpak, Porta Caeli, Asmadan, Taneanda, Kayseri’den Vinolus, Kalecik’ten Vinkara ilk akla gelen örnekler.

Teruarla Farklılaşan Şarap:

Aynı üzümün (örneğin Öküzgözü veya Kalecikkarası) farklı mikroklimalarda ve toprak tiplerinde ne kadar farklı kimliklere bürünebildiği şarap severlere gösterildi.

Bir Araya Gelerek Bağ Rotaları Oluşturdular:

Kamu liderliğinde oluşturulan Trakya Bağ Rotası’ndan sonra sivil inisiyatifle önce Urla Bağ Yolu, ardından peş peşe Çal Bağ Yolu, Lidya Antik Bağ Rotası, daha yakın zamanda da Truva Bağ Rotası hayat buldu.

Unutulmuş Üzümlerin Hayata Döndürülmesi:

Muscat of Bornova, Merzifonkarası, Foçakarası, Kolorko, Adjikara, Ada Karasi ve Bilbizeki gibi kaybolmaya yüz tutmuş gen kaynaklarımız, butik üreticilerin cesur denemeleriyle yeniden ticari kadehlere dönüştü.

Sektörün Göğüslediği Zorluklar ve Gelecek Vizyonu

Bugün Türkiye’deki şarap üreticileri, dünyanın pek çok bölgesindeki meslektaşlarına kıyasla çok daha çetin koşullarda nitelikli şarap üretmeye çalışmaktadır. Sertleşen reklam ve tanıtım kısıtlamaları, yüksek vergi yükleri, iklim krizinin getirdiği rekolte riskleri ve ihracat pazarlarındaki bürokratik engeller üreticilerimizin omuzlarındaki yükü artırmaktadır.

Tüm bu zorluklara rağmen, biyodinamik bağcılık yapan, organik sertifikalı üretime geçen, yerel maya araştırmalarını destekleyen ve doğal/müdahalesiz, yani natürel şarap stillerini deneyen yeni nesil üreticilerimiz Türk şarapçılığının geleceğine dair umudumuzu diri tutmaktadır.

WAYANA’nın Üreticiye Yaklaşımı ve Bağımsız Vitrin Rolü

WAYANA olarak menümüzde 500’den fazla özgün etikete yer verirken, Türkiye’nin en devasa üreticisinden en küçük aile işletmesine kadar herkese eşit mesafede duruyoruz. Amacımız: şarap severleri hiçbir ticari yönlendirmeye maruz bırakmadan, Anadolu’nun teruar çeşitliliğini ve üreticilerimizin imzasını objektif olarak kadehlerle buluşturmaktır.

İlgili Rehberlerimizi ve Teruar Haritalarımızı Keşfedin

Türkiye’deki şarap üreticiliğini ve Anadolu bağcılığını daha derinlemesine incelemek için hazırladığımız diğer ana rehberlerimize göz atabilirsiniz:

• Anadolu’nun farklı coğrafyalarındaki bağ alanlarını keşfetmek için Türkiye Bağ Rotaları ve Şarap Tadımı Etkinlikleri sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
• Üreticilerimizin kadehlere kazandırdığı yerel değerleri incelemek için The Grapes of This Land kütüphanemizi okuyabilirsiniz.
• Menümüzdeki tüm üretici örneklerini şişe açtırma zorunluluğu olmadan deneyimlemek için You Choose the Wine  konseptimizi inceleyebilirsiniz.