Aynı üzüm gerçekten iki bin yıl yaşayabilir mi?
Son yıllarda İtalya’da yeniden ilgi gören Bellone, Nero Buono ve Cesanese gibi üzüm çeşitleri bu soruyu yeniden gündeme taşıyor.
Roma hâlâ ayakta — sadece taşlarında değil, antik Roma üzümlerinin şimdi yeniden canlanan bağlarında da. Lazio bölgesinde Bellone, Nero Buono ve Cesanese gibi yerel üzümlerin yeniden üretimi, şarap dünyasında nostaljiyle bilimi harmanlayan bir hikâyeye dönüştü. Bu yeniden doğuş anlatısı, “antik Roma şaraplarının dirilişi” gibi başlıklarla romantik bir parlaklık taşıyor; ama aynı zamanda, akademik çevrelerde dikkatle sorgulanan iddialar da barındırıyor.
Wine has been woven into daily life for so long that we sometimes prefer the charm of legend to the discipline of proof. The poetic allure of continuity is seductive — but without balance, it can easily drift away from fact.
Bu yazıda alıntılar yaptığımız akademisyen Emlyn Dodd, ülkemizde de şarap arkeolojisi konusunda emek harcayanlardan. İtalya’yla Türkiye arasında üretim ölçeği ve (şimdilik) şaraplık üzüm çeşitliliği açısından önemli farklar varsa da, benzer mirasa sahip olduğumuz bir gerçek. Üstelik Roma’nın Batı ve Doğu Roma olarak ayrılmasından sonra Bizans olarak imparatorluğun yüzlerce yıl daha yaşadığı topraklardan söz ediyoruz. Bu açıdan İtalya’daki antik üzümlerin rehabilitasyonu, bizim ülkemiz için de öncü bir çalışma.
Bilgi Kutusu: Bilim Antik Üzümler İçin Ne Diyor?
- Yerel çeşitler gerçekten korunmuş olabilir.
- Aynı genotipin Roma’dan bugüne hiç değişmeden geldiği kesin değildir.
- DNA analizleri umut veriyor.
- Ancak daha fazla arkeobotanik çalışma gerekiyor.
1. Rome’s Wine Geography: Between Myth and Reality
The Wine Enthusiast feature “In the Shadow of Rome: Three Ancient Grape Varieties Stage a Comeback” paints Lazio as the heartland of Roman viticulture. Yet archaeologist Emlyn Dodd disagrees: “Lazio was not the winemaking core of the Roman Empire. Campania, Hispania, Gallia, and the Eastern Mediterranean were far stronger contenders.”
Classical sources support this view. Pliny the Elder praised the Falernian hills; Columella pointed to Campania and Etruria as the pinnacles of viticulture. Rome’s surroundings were active but never the empire’s central vineyard. Today’s Lazio projects, while beautifully symbolic, might be echoing not Rome’s vineyards per se, but those that once looked toward Rome.
2. Bellone, Nero Buono, Cesanese: Antik Roma üzümleri
Each of Lazio’s revived grapes carries a dual identity: historical and symbolic.
Bellone
Plinius’un “uva pantastica” diye andığı beyaz üzümle özdeşleştiriliyor. Ancak Dodd ve Dimitri Van Limbergen gibi araştırmacılar, bu tür bağlantıların genellikle romantik temelli olduğunu vurguluyor. Çünkü antik metinlerdeki isimler ile modern DNA tanımlamaları arasında doğrudan bağ kurmak henüz mümkün değil.
Some sources note that Bellone still grows ungrafted in sandy volcanic soils, its roots untouched by phylloxera. This may give the illusion of continuity, but ungrafted does not mean ancient; it merely means that American rootstocks were never used.
Nero Buono
Cori ve Lepini tepelerinin serin rüzgârlarıyla dengelenen koyu renkli bir kırmızı. Ancak Roma dönemine kadar uzandığına dair doğrudan kayıt bulunmuyor.
Cesanese
Modern Lazio’nun kırmızı imzası; DOCG statüsüne kavuştu ama “antik Roma kırmızısı” olduğu iddiası tarihsel kanıtla değil, kültürel belleğin cazibesiyle yaşatılıyor.
“The word ‘ancient’ should be used carefully — and often skeptically.”
3. Roman Wine: Vinegar or Vision?
Popular articles often describe Roman wine as “vinegar mixed with honey and spices.” Dodd calls this a misconception: “Roman wine existed in a wide spectrum of quality — from rustic to refined.”
Indeed, both Pliny and Columella detailed sophisticated techniques — selective pressing, aromatic additives, aging in amphorae — producing wines comparable in spirit to modern late-harvest or aromatic whites.
Dodd also challenges the notion that “Roman wine was superior to all others.” Ancient sources praise wines from Anatolia, the Aegean, and Egypt just as highly. Many of the amphorae found in elite Roman villas came from Ephesus, Laodicea, and Lycia — clear evidence of eastern imports.
Experimental archaeology in recent years has even shown that some reconstructed Roman recipes yield wines pleasantly drinkable by modern standards. The world of Roman wine was far richer — and far more nuanced — than the vinegar myth suggests.
4. Revival or Rebranding?
Modern Lazio is both a laboratory and a stage for Rome’s longing to reconnect with its past. Producers such as Casale del Giglio, Cincinnato, and Marco Carpineto are reinterpreting native grapes through modern techniques on volcanic slopes. Micro-vineyards near the Palatine Hill and Colosseum turn Rome’s viticultural history into a living — and touristic — narrative.
These projects certainly enrich the region’s image, yet, as Dodd notes, “Popular storytelling risks replacing scholarly research.”
- Archaeological data:the location of presses, soil profiles, and vine remains.
- Genetic analysis:comparison of ancient grape DNA with modern varieties.
- Ampelographic study:aligning Pliny’s and Columella’s descriptions with today’s grapes.
- Transparent communication:framing findings in the language of research, not marketing.
Only then can the idea of “ancient Roman wine” evolve from romantic narrative into a historically grounded project.
5. Reflections from Anatolia: Our Own Ancient Grapes
Rome’s revival story resonates in Anatolia — once one of the Empire’s great wine suppliers. Today, native varieties like Hasandede, Horozkarası, Karalahna, Kalecikkarası, Narince, Sultaniye, and Erciş Karası are being rediscovered as living heirs to that layered past.
Yet we must avoid the same trap: saying “this grape has been here for thousands of years” is poetic, not proven. Real continuity emerges only when archaeology, genetics, and documented traditions align. It is beautiful to imagine Erciş Karası flowing from Urartian amphorae — but until verified, that remains legend, not lineage.
Türkiye’de Tekirdağ Bağcılık Araştırma Enstitüsü ve bazı üniversitelerin çalışmaları, 850’nin üzerinde yerel şaraplık üzüm çeşidini kayıt altına aldı. Bu, Lazio’daki gibi “köklere dönüş” hareketinin bilimsel temellerle yürütülebileceğini gösteriyor. Lazio’nun yeniden doğuşu bize şu dersi hatırlatıyor: geçmişle bağ kurmak ilham verici olabilir, ama sürdürülebilir kimlik yaratmak için tarihsel veriyle desteklenmiş bir strateji gerekir.
6. Sonuç: Antik Roma Üzümlerinde Hikâyenin Işığı, Bilimin Gölgesi
Bellone, Nero Buono ve Cesanese yeniden doğarken, Roma yalnız üzüm değil, kendi hikâyesini de geri kazanıyor. Fakat bu dönüşümün büyüleyici yanı kadar riskli tarafı da var. Emlyn Dodd’un uyarısı kulağa küpe olmalı:
The rebirth of Roman wine should be measured not only by its romance, but by its respect for evidence.
Antik Roma üzümünün ve şarabının yeniden doğuşu, geçmişe saygı kadar bugünün bilimine duyulan güvenle de ölçülmeli. Hikâyeyi sevmekte sakınca yok — yeter ki hikâyenin ardındaki kanıtları da sevelim.
Bu yazı ilginizi çektiyse, aşağıdaki yazıların da üzerlerine tıklayarak göz atabilirsiniz.
References:
Wine Enthusiast, In the Shadow of Rome (2024);
Emlyn Dodd, Advancement and Innovation in Ancient Wine Research (2025);
Dimitri Van Limbergen & Emlyn Dodd, Archaeology of Roman Wine Production;
Plinius, Naturalis Historia; Columella, De Re Rustica;
Tekirdağ Bağcılık Enstitüsü verileri (2023).
