AMFORALARIN YERİ
Arkeoloji müzelerini ziyaret ettiğimizde eski batıklardan çıkarılan amforalarla karşılaşma olasılığımız çok yüksektir. Bu açıdan amforayı hep tarihin geçmişiyle ilişkilendirme eğilimimiz olur. Ayrıca amforaların üretimde mi kullanıldığını yoksa esas kullanım yerlerinin nakliyeyle mi sınırlı olduğunu anlamak çok da mümkün olmaz. Bu yazıda bize geçmişi hatırlatan amforaların bugünün modern şarap dünyasındaki yerini özetlemeye çalışacağız.
TOPRAK KÜPLERDE FERMANTASYON
Şarap yapımında toprak kapların ve küplerin kullanımı, şarabın ilk ortaya çıktığı zamanlara uzanır. Kafkasya’da yapılan kazılarda elde edilen örnekler fermantasyonda ve saklamada toprak kapların kullanıldığını gösterir. Doğu sınır komşularımız Gürcistan ve Ermenistan, bu yöntemi binlerce yıldır nesilden nesile aktararak korumayı başarmış. Halen de Gürcü komşularımız ‘kvevri’ adı verilen büyük kil kaplarda şarap üretimi yapmayı sürdürüyorlar. Gürcistan’daki süreçte küpler toprağa gömülerek kullanılır. Bu sayede fermantasyonun gerektirdiği kontrollü sıcaklığı toprak ortamı sağlar. Toprağa gömülü olması gaz sıkışmasıyla küplerin patlaması tehlikesini de ortadan kaldırır. Kvevri kullanılarak şarap üretme yöntemi Gürcistan’ın UNESCO Kültürel Mirası olarak tescil edilmiştir.
GÜNÜMÜZDE AMFORALARIN KULLANIMI
Geçtiğimiz yüzyılın sonlarına doğru Fransa’da başlayan natürel şarap üretimine ilgi, ilerleyen yıllarda artarak devam etmiş ve geleneksel yolları kullanarak şarap üretmek konusunda giderek genişleyen bir şarap sever kitlesi oluşmaya başlamış. Önceleri marjinal bir hareket gibi görünse de ilerleyen yıllarda bu konunun kalıcı bir şarap segmenti olmayı başardığını görüyoruz. Natürel şaraba ilgi gösteren kesimin büyümesi amforaların giderek daha çok üretici tarafından kullanılmasını tetiklemiş. Bugün çok farklı büyüklüklere sahip amforaların üretim tesisleri içinde kendisine yer bulduğunu görüyoruz.
AMFORA YAPIMINDAKİ MALZEME, ÜRETİM BİÇİMİ VE ÖZELLİKLERİ
Amforalar kilden yapılır, şekillendirildikten sonra yüksek sıcaklıktaki fırınlarda pişirilerek sertleştirilir. Ana malzemesi olan kilin gözenekli yapısı sayesinde amforalar oksijen geçirgenliği sağlar. Şarap üreticisi yapmak istediği şarap çeşidine göre iç yüzeyi doğal veya sırla kaplanmış amforaları tercih edebilir. Dolayısıyla hem sırlı hem de sırsız amforaların kullanıldığını görürüz.
AMFORANIN ŞARAP ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Amforaların şarap üretim sürecindeki etkilerini üç başlıkta incelemekte fayda var:
- Fermantasyondaki Etkisi: Doğal mayanın fermantasyonda kullanılmasına elverişli olduğunu binlerce yıllık kullanımı ortaya koyar.
- Şarabın Olgunlaşması: Ahşap fıçıların şarap üzerinde belirgin bir aroma ve tat etkisi olur. Amforalar nötr yapıdadır, şaraba katkısı mineraliteyle sınırlıdır.
- Isı Yalıtımı: Amforaların kalın kil çeperleri sıcaklık değişimlerinin dengelenmesini, böylece yavaş ve dengeli bir olgunlaşma olmasını sağlar.
AMFORA ŞARABININ ÖZELLİKLERİ:
Amforalarda üretilen şarapların öne çıkan özelliklerini de birkaç başlıkta toplayabiliriz:
- Meyve kimlikleri ve bu kimlikleri yansıtan notalar daha belirgindir.
- Amforaların etkisiyle mineralite öne çıkar.
- Şaraplardaki asidite, canlılığı ve tazeliği ortaya çıkarır.
- Şaraplar daha oksidatif karakterde olurlar.
ÜLKEMİZDE AMFORA KULLANIMI:
Türkiye’de toprak kaplarda şarap üretiminin öncüsü Güzelyurtlu üreticimiz Gelveri oldu. Gelveri, aynı zamanda natürel şarapların Türk şarap severlerle buluşmasında önemli bir görev üslendi. Daha yakın tarihte şaraplarıyla buluştuğumuz Artvinli üreticimiz Mesashuna, kvevri yöntemini kullanarak şaraplarını üretiyor. Şaraplarıyla yeni yeni buluşmaya başladığımız Assoslu üretici V’asbos’un da amfora ve cam şarap küreleriyle şarap yaptığını hatırlatalım.
Ülkemizin en büyük üreticisi Kavaklıdere’nin amfora kullanımına adım attığını billiyoruz. Kavaklıdere’nin geniş ürün gamı içinde amforalı bir şarap da artık var. Ayrıca deneysel amaçlı amforayı kullanmaya başlayan Kuzubağ’ı da listemize ekleyelim.
WAYANA’DA AMFORALI ŞARAPLAR:
WAYANA’nın yalnız Türk üreticilerin şaraplarını servis ettiğini hemen hatırlatalım. Yukarıda adı geçen üreticilerimizin amfora kullanılarak üretilen şaraplarından geniş bir seçki WAYANA menüsünde yer alıyor. Bütün şarapları kadehle servis ettiğimiz için gönlünüzden geçenleri tatmanız ve Türkiye’nin amforayla üretilen şaraplarını tanımanız mümkün. Bekleriz.
