Uygarlıkları Nasıl Seçtik?

Yaşadığımız toprakların geçmişi o kadar zengin ki uygarlıkların seçimi konusundaki esas zorluk sıralama önceliğinde düğümlendi. Bizim etkinliğimizin odak noktasında, yaptığımız iş gereği şarap var. Anadolu’da yaşamış uygarlıkların neredeyse tümünde şarap kendisine bir yer bulmuş. Bu alanda çalışan bilim insanları ortaya çıkardıkları her yeni somut ve somut olmayan yeni malumatla daha belirgin bir hale getiriyorlar. Uzmanların yaptıkları araştırmaların neler olduğuna kısaca bakalım.

Şarabın geçmişi hakkında bilgiler nasıl elde ediliyor?

1. Yazılı kaynaklar: Bilginin kaydedilmesinde tabletler kullanılmaya başlanmış ve bağcılık ve şarap konusunda da kayıtlar tutulmuş. Asur, Hitit ve Urartu dönemlerine ait tablet ve kitabeler sayesinde çok değerli bilgilere ulaşılıyor.
2. Objeler: Şarabın depolanması, taşınması ve tüketilmesi için üretilmiş ve kullanılmış araçlar da çok değerli bilgi kaynakları.
3. İşlikler: Anadolu’nun pek çok yerinde şarap üretiminde kullanılan işlikler yer alıyor.
4. Görsel kayıtlar: Hem ören yerlerinde hem de kimi objelerin üzerinde yer alan resimler bize önemli bilgiler ulaştırıyor.

“Zaman Tünelinde Şarap Tadımı” Serisinde Hangi Uygarlıklar Var?

Seçimimizi yaparken şarap ilişkisi kurmak zorluk çekmeyeceğimiz sekiz uygarlık belirledik. Bu uygarlıkların değişik bölgelerde yaşamış olması ve bu bölgelere has endemik üzümler bulunması bu seçimimizin iki ana kriteri oldu.

Geçmiş uygarlıklardan elimize ulaşan şarap bilgileri arasında üzüm adının belirtildiği kaynak yok denecek kadar az. Ama Türkiye’nin endemik üzümleri binlerce yıldır aynı yerlerde yetişiyor. Bizim eşleştirmelerimiz de bu coğrafi ilişki esasına dayanıyor.

Birinci etkinliğin uygarlıklarını ve şarap seçimlerini nasıl yaptığımıza birlikte bakalım:

İyonyalılar, aklımıza gelen ilk uygarlıklardan birisi oldu. Bugün eriştiğimiz uygarlık seviyesinin temellerinin atılmasında belki de en büyük paya sahip olan İyonyalılar için bir de ekstra avantajımız vardı: Yazılı kaynaklarda geçen tek şarap İyon döneminin moskhatos şarabıydı. Yani bugünkü adıyla Bornova Misketi şarabını kendiliğinden bulmuştuk. Bizim topraklarımızdaki varlığı neredeyse ortadan kalkmış olan bu üzümün geri kazanılması için çok emek harcayan Volkan Sucukçu’yu rahmetle anıyoruz. Tadacağımız Bornova Misketi şarabını Urla’daki tesislerinde Perdix üretiyor; en iyi Bornova Misketi örneklerinden birisi.

İkinci şarap için birden çok seçeneğimiz vardı ama biz Sultaniye üzümünden yapılan şarabı seçtik. Günümüzde en geniş bağ alanları Manisa ilimizde olsa da Sultaniye üzümünün doğum yeri Karaburun olarak saptanmış. Biz de eski adı Mimas olan Karaburun’un Sultaniyesini, İyonyalı atalarımızla ortak şarabımız olarak kabul ettik. Sultaniye üzümünü küçük, çekirdeksiz, kahverengi kuru üzüm olarak mutfaklarınızdan zaten tanıyorsunuz. Tadacağımız Sultaniye beyaz şarabını Heraki üretiyor, en iyi Sultaniye örneklerinden birisi.

Hititler, herhalde aklımıza gelen ilk uygarlık oldu. Bu topraklarda hayat bulan ve çok uzun bir zaman dilimi boyunca hükümranlığını sürdüren Hititlerin bize bağ ve şarap konusunda bıraktıkları çok zengin bir içerik var. Hititlerin yaşadıkları coğrafyaya baktığımızda doğum yerleri açısından bu coğrafyayla örtüşen en uygun iki üzümü seçtik. Bu üzümlerden ilki Sungurlu Beyazı. Doğum yeri Hititlerin başkenti Hattuşaş’a çok yakın olan bu üzümden yapılan şarapların geçmişi binlerce yıllık olsa da bizlerle buluşması çok yeni. Ülkemiz şaraplık üzümlerinin makus kaderi olan yok olma tehlikesinden, bir avuç çalışkan üzüm kâşifi sayesinde kurtulan Sungurlu Beyazından adı gibi bir beyaz şarap tadacağız. Bu şarabı üreten Yaban Project, aynı zamanda üzümü kurtaran ekip.

İkinci Hitit şarabımız, Kızılırmak kıyılarında hayat bulan ve ülkemizde en çok işlenen kırmızı şaraplık üzümlerden olan Kalecik Karasından yapılıyor. Seçtiğimiz Kalecik Karası şarabını Tomurcukbağ üretiyor. Bu üreticimiz bir akademisyen, 1960’lı yıllarda filoksera bağ hastalığı nedeniyle neredeyse kökü kuruma noktasına gelen Kalecik Karasını hayata döndüren ekibin önemli bir parçası da Sabit Bey olmuş. Trajan, Kalecik Karası şarabının karakterini en iyi yansıtan örneklerden birisi.

Antalya körfezinin batısında yaşayan Likyalılar üçüncü uygarlık oldu. Bölgede yapılan yüzey araştırmalarında hem şarap hem de zeytinyağı işliklerine sıkça rastlanıyor. Likya uygarlığıyla ilgili seçtiğimiz iki şarabın ikisini de, adını bu uygarlıktan alan Likya üretiyor. Şaraplık üzümlerin ikisi de bugünkü Elmalı yöresinde hayat bulan üzümler ve şimdilik yalnızca bu üreticimiz tarafından işleniyor. Likya uygarlığıyla bu üzümlerin ortak noktaları olarak yalnızca coğrafya beraberliği var, yazılı kaynaklarla kurabildiğimiz bir bağ yok.

Şaraplardan ilkinin üzümü Acıkara, uzun süren bir çalışmayla yaşama geri döndürülmüş. Çok güçlü bir pigment yapısı var, lekesini çıkarmak mümkün olmuyor. Kendine has, güçlü, karakteri olan şaraplar veriyor.

Likya dönemiyle ilişkilendirdiğimiz ikinci şarap, Fersun üzümünden yapılıyor. Fersun, yumuşak kimliğiyle, şarap severlerin kolayca gönlünü alan yumuşak şaraplar verdiği için daha geniş bir kitleye hitap ediyor.

İlk etkinliğin dördüncü uygarlığı Akdeniz Bölgesinin doğu kısmında yaşamış olan Selefkiler. Büyük İskender’in dünyayı kasıp kavuran fetihlerinden sonra parçalanan Makedonya İmparatorluğu’nun, bu bölgedeki hakimleri olmuşlar. Bölgede şarap üreticiliğini gösteren hem işlik kalıntıları hem ele geçen objeler var. Ama Selefkiler için seçtiğimiz şarapları da aynı coğrafyada yetiştikleri için seçtik. Birinci şarabımız Toros Dağları doğumlu iki üzümden yapılan bir blend şarap. Göküzüm ve Aküzüm bu şarabın bileşenleri. Ortaya çıkan örnek Tasheli tarafından üretilen ve çok beğenilen bir beyaz şarap.

İkinci şarabımızı üreten firma, adını bu uygarlıktan alan Selefkia. Geçmişi binlerce yıla uzanan Patkara üzümünden yapılan özgün bir kırmızı şarap. Patkara, taneleri yeşilken birdenbire kırmızılaştığı için ‘pat diye kırmızı’ olan bir üzüm; adını da buradan alıyor.